Υπάρχουν πολλών ειδών φοβίες

Μία από τις συχνότερες φοβίες της παιδικής ηλικίας είναι οι σχολικές φοβίες. Δηλαδή, ο παράλογος φόβος του παιδιού να πάει σχολείο. Σχολική άρνηση είναι ένας ευρύτερος όρος που παραπέμπει, εκτός από τις φοβικές διαταραχές, σε σοβαρότερες συναισθηματικές διαταραχές του παιδιού.

Επιδημιολογία

• 5% των μαθητών του δημοτικού, 2% των μαθητών γυμνασίου.
• Μεγαλύτερη συχνότητα στα πρωτότοκα, στα τελευταία, στη σειρά, και στα μοναχοπαίδια.
• Μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Κυρίως, όμως, κατά την είσοδο στο σχολείο ή σε περιόδους σχολικής αλλαγής (5, 11, 14-15). Όσο η ηλικία έναρξης είναι μεγαλύτερη, τόσο η μορφή της είναι βαρύτερη.
• Παρατηρείται ανεξαρτήτως φύλου, νοητικού πηλίκου και κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης της οικογένειας.

Διάβασε επίσης: Σχολικός εκφοβισμός: Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από τη μάστιγα της εποχής

Σχολικές φοβίες και σχολική άρνηση: αιτιολογία

1. Δεδομένα από τη σχολική πραγματικότητα συχνά συμμετέχουν στη δημιουργία της σχολικής φοβίας. Οι σχολικές συνθήκες μπορεί να προκαλούν στρες (απαιτητικός δάσκαλος).
2. Οι μαθησιακές διαταραχές συντελούν στην ανάπτυξη και παγίωση συναισθημάτων φόβου και άγχους απέναντι στο σχολείο.
3. Η σχολική αποτυχία μπορεί να οδηγήσει σε σχολική φοβία.

Συναισθηματικοί λόγοι:

– Ο Broadwin παρατήρησε ότι τα παιδιά που αρνούνται να πάνε σχολείο είναι παιδιά με ψυχαναγκαστική προσωπικότητα που πίστευαν ότι κάτι κακό θα συμβεί στη μητέρα τους κατά τη διάρκεια της απουσίας τους. Όταν το παιδί πάει για πρώτη φορά σχολείο, η φοβία συνδέεται με άγχος αποχωρισμού. Αυτή η σχολική φοβία έχει καλή πρόγνωση. Αν επιμείνει, μας παραπέμπει σε μία συμβιωτική σχέση με τη μητέρα, και την πιθανή ύπαρξη μιας ψυχωτικής παθολογίας του παιδιού.

– Για τη φοβία στη μετέπειτα φάση του παιδιού, τα αίτια ανευρίσκονται, συνήθως, με τη σωστή εκτίμηση των οικογενειακών αλληλεπιδράσεων. Οι γονείς, πιθανόν, πιέζουν το παιδί για επιτυχία στο σχολείο ή το σχολείο είναι συνδεδεμένο, για τους ίδιους, με άγχος.

– Κατά τη λανθάνουσα, ένα τραυματικό γεγονός μπορεί να επαναδραστηριοποιήσει το άγχος αποχωρισμού και να εκδηλωθεί η φοβία. Το παιδί είναι ανίκανο να επεξεργαστεί την ενδοψυχική σύγκρουση, και το φοβικό σύμπτωμα εκφράζει αυτή τη δυσκολία.

– Κλινικά μπορούμε να συναντήσουμε σχολικές φοβίες που προκλήθηκαν από ένα τραυματισμό ή ένα περίεργο γεγονός που συνέβη στο περιβάλλον του παιδιού (εκλυτικός παράγοντας). Όμως, δε θα πυροδοτούσε σχολική φοβία, αν δεν προϋπήρχε, ήδη, μια φοβική οργάνωση.

– Τα φοβικά παιδιά περιγράφονται ως υπερπροστατευμένα ή εξαρτώμενα από τους γονείς τους (χρειάζονται βοήθεια να πλυθούν, να ντυθούν, να τακτοποιήσουν).

– Για τον Lebovici, η σχολική φοβία είναι ένας συνδυασμός άγχους αποχωρισμού, αγοραφοβίας και κλειστοφοβίας.

– Στην εφηβεία, μπορεί να σημαίνει την έναρξη μιας βαρύτερης παθολογίας (ενδείξεις σχιζοφρενικής εξέλιξης, κατάθλιψη).

Η ενδοοικογενειακή κατάσταση των παιδιών με σχολική φοβία είναι συχνά διαταραγμένη, και το 1/5 των μητέρων υποφέρουν από ψυχιατρικά προβλήματα (κυρίως συναισθηματικές δτχ) και συχνά έχουν ιστορικό σχολικής φοβίας. Ο πατέρας μπορεί να είναι απών ή να έχει έναν παθητικό ρόλο στην οικογένεια και να ασχολείται, ελάχιστα, με τη φροντίδα των παιδιών.

Γενικά, η σχολική φοβία που εκδηλώνεται σε μικρή ηλικία και οφείλεται σε άγχος αποχωρισμού έχει τις ρίζες της στην παθολογική σχέση μητέρας-παιδιού. Στα μεγαλύτερα παιδιά η παθογένεση συνδέεται περισσότερο με τη δομή της προσωπικότητάς τους, με πιθανά τραυματικά γεγονότα και με τις συνθήκες της σχολικής πραγματικότητας.

Διάβασε επίσης: Αισθητηριακή ολοκλήρωση και διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας

Κλινική εικόνα

Κατά την είσοδο στο νηπιαγωγείο ή στο δημοτικό:

Κλάμα αποχωρισμού. Αν οι ενήλικες (γονείς, δάσκαλοι) δεν τηρήσουν σωστή στάση, οι πρώτες ημέρες στο σχολείο θα αποτελέσουν τραυματική εμπειρία και μπορεί να δημιουργηθεί φοβία.

Στα μεγαλύτερα παιδιά:

Το πρόβλημα ξεκινάει με την άρνηση του παιδιού να πάει σχολείο. Το παιδί λέει ότι φοβάται, αλλά δεν ξέρει γιατί. Συχνά, δίνει λογικοφανείς απαντήσεις (άσχημη συμπεριφορά του δασκάλου, τον κοροϊδεύουν τα άλλα παιδιά, αδικήθηκε για κάποιον λόγο). Οι έφηβοι χρησιμοποιούν εκλογικεύσεις, αρνούνται την αξία που έχουν οι γνώσεις ή την ένταξή τους στο κοινωνικό κατεστημένο μέσω του σχολείου.

Σωματικά συμπτώματα είναι συχνά (έμετοι, διάρροια, κοιλιακοί πόνοι, ταχυκαρδία, πονοκέφαλοι). Το παιδί ξυπνά άσχημα με την ιδέα ότι θα πρέπει να πάει σχολείο, αρνείται να φάει, γιατί έχει ναυτία και τάση προς έμετο, είναι χλωμό και τρέμει. Οι γονείς εκδηλώνουν ανησυχία, θυμό, προσπαθούν να πιέσουν, αλλά στο τέλος υποχωρούν (φαύλος κύκλος).

Τα συμπτώματα επιδεινώνονται όσο πλησιάζει η ώρα για το σχολείο, υποχωρούν τα ΣΚ και τις αργίες ή αμέσως μετά τη συγκατάθεση των γονιών να μείνουν σπίτι. Ακόμα κι αν καταφέρει να πάει σχολείο, φαίνεται αξιολύπητο και φοβισμένο, και με την πρώτη ευκαιρία ζητά να γυρίσει σπίτι.

Η έναρξη είναι οξεία στα μικρά παιδιά, ενώ μπορεί να εγκατασταθεί, προοδευτικά, στα μεγαλύτερα. Εκλυτικοί παράγοντες άλλοτε ανευρίσκονται, άλλοτε όχι (μια αρρώστια, ένα ατύχημα, αλλαγή σπιτιού ή σχολείου, απώλεια ενός φίλου, αρρώστια ή θάνατος ενός συγγενή).

Έφηβοι:

Τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά. Μια αυξανόμενη ένταση και ευερεθιστότητα προηγούνται της εκδήλωσης του προβλήματος.
Φαίνεται απρόθυμος να πάει σχολείο, προβάλλει διάφορες δικαιολογίες, και, τελικά, κλιμακώνεται σε μία κατηγορηματική άρνηση.

Η σχολική άρνηση σε αυτήν την ηλικία συχνά παρουσιάζεται μετά από μία δικαιολογημένη απουσία από το σχολείο (ασθένεια). Ο έφηβος χάνει μία σειρά μαθημάτων και δυσκολεύεται να παρακολουθήσει. Αυτοί είναι καλοί μαθητές που δε θέλουν να χαλάσουν την εικόνα που έχουν.

Η προσωπικότητα του παιδιού:

Συνήθως πρόκειται για καλά, ήσυχα παιδιά, που δεν είχαν ποτέ πρόβλημα με το σχολείο και ήταν καλοί μαθητές. Καλοί, υπάκουοι, υποταγμένοι στις επιθυμίες των δασκάλων και των γονιών.

Άλλοτε πρόκειται για μαθητές με δυσκολίες προσαρμογής, που δεν τα καταφέρνουν καλά στις σχολικές απαιτήσεις και δεν άντλησαν ευχαρίστηση από το σχολείο. Αυτοί μπορεί να παρουσιάζουν επιθετικές συμπεριφορές μέσα στην οικογένεια, δεν έχουν, όμως, άλλες αντικοινωνικές τάσεις (ψέματα, κλοπές, καταστροφές). Φαίνονται μάλλον δειλά, όταν είναι έξω από το σπίτι.

Πρόγνωση

Γενικά, εφόσον δεν υπάρχει σοβαρή ψυχοπαθολογία, είναι καλή.
Στην ενήλικη ζωή μπορεί να είναι ελεύθεροι συμπτωμάτων ή να παρουσιάζουν δυσκολίες ένταξης σε καταστάσεις που απαιτούν σεβασμό σε κανόνες και σε κάθε οργανωμένη εργασία.

Διαφορική διάγνωση

1. Σκασιαρχείο → το παιδί προσποιείται ότι πηγαίνει σχολείο, ενώ πηγαίνει αλλού. Είναι ένδειξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς.
2. Διαταραχή πανικού (μπορεί να ακολουθήσει τη σχολική φοβία ως εξέλιξη σε μεταγενέστερες φάσεις της ζωής).
3. Οργανική νόσος που προκαλεί κακουχία, χρόνια κούραση και άγχος (πεπτικό έλκος, ερυθυματώδης λύκος).

Θεραπεία

Ο άμεσος στόχος είναι η επιστροφή του παιδιού στο σχολείο, το συντομότερο δυνατό.
Στα μικρά παιδιά, μπορεί να είναι αρκετή η συμβουλευτική γονέων. Όταν, όμως, η διαγνωστική διαδικασία αναδείξει μια ψυχοπαθολογία του παιδιού ή έντονα διαταραγμένες ενδοοικογενειακές σχέσεις, απαιτείται θεραπευτική αντιμετώπιση.

Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία στοχεύει στην επίλυση της ενδοψυχικής σύγκρουσης του παιδιού.

Στη θεραπεία συμπεριφοράς, το παιδί έρχεται σε επαφή με το φοβικό αντικείμενο μέσα από τη φαντασία, μέσα από εικόνες ή και στην πραγματικότητα. Πολλές φορές ο ίδιος ο θεραπευτής το συνοδεύει μέχρι το σχολείο.

Η φαρμακοθεραπεία (αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά) χορηγείται σε εφήβους, όταν κυριαρχούν έντονο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.

Η συνεργασία των ειδικών της ψυχικής υγείας με το διδακτικό προσωπικό είναι σημαντική.

Σε βαριές περιπτώσεις, ως προς τη χρονιότητα, την ένταση και την ψυχοπαθολογία του παιδιού, προτείνεται νοσηλεία.

Λουκία Γεωργακοπούλου
Ιατρός- Παιδοψυχίατρος

Πρώτη δημοσίευση του άρθρου στο epikoinonia.net

Διάβασε επίσης: Ο ρόλος του παιδοψυχολόγου. Το πότε, το πώς και το γιατί

The post Σχολικές φοβίες και σχολική άρνηση appeared first on Miss or Madam.

Το αίσθημα του φόβου αποτελεί για όλους τους ανθρώπους ένα σημαντικό αίσθημα επιβίωσης. Τις περισσότερες φορές στη ζωή μας νιώθουμε φόβο ή ανησυχία, όταν θεωρούμε πως κάτι δεν θα πάει καλά ή αμφιβάλλουμε για μια κατάσταση ή έναν άνθρωπο.

Φόβοι στα διάφορα ηλικιακά στάδια:

Το συναίσθημα του φόβου αρχίζει να αναπτύσσεται, συνειδητά, μετά την ηλικία των δύο ετών, καθώς το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ξεχωριστή προσωπικότητα και συνειδητοποιεί τι μπορεί να κάνει και πού χρειάζεται βοήθεια από κάποιον ενήλικα.

Οι φόβοι που αναπτύσσονται με το πέρας της ηλικίας:

• Φόβος αποχωρισμού: Καθώς το παιδί ανεξαρτητοποιείται, πολλές φορές φοβάται να απαγκιστρωθεί από τον ενήλικα.
• Φόβος για το σκοτάδι: Το παιδί δυσκολεύεται να νιώσει ασφάλεια σε σκοτεινά μέρη ή να κοιμηθεί χωρίς τη συνοδεία ενηλίκου (από ενός έτους έως τριών ετών).
• Φόβοι για φαντάσματα ή τέρατα: Το παιδί δεν είναι ακόμη σε θέση να ξεχωρίσει τη λογική από τη φαντασία, και γι’ αυτό φοβάται μη πραγματικά πρόσωπα ή ήρωες κινούμενων σχεδίων (από τριών ετών έως πέντε ετών).
• Φόβος της ασθένειας ή του θανάτου: Μετά την ηλικία των 5 ετών το παιδί αρχίζει να έχει απορίες σχετικά με την ασθένεια ή τον θάνατο. Γύρω στα οχτώ έτη αρχίζει να ανησυχεί για την πιθανή ασθένεια ή τον θάνατο δικών του προσώπων.
• Φόβος της απόρριψης: Κατά τη σχολική ηλικία τα παιδιά ανησυχούν, πολλές φορές, για το αν ταιριάζουν στην ομάδα, αν διαφέρουν και πόσο αρεστά είναι. Φόβος που συνεχίζεται και κατά την εφηβική ηλικία σε πολλές περιπτώσεις.

Πότε οι φόβοι μετατρέπονται σε φοβίες

Σε κάποιες περιπτώσεις ένας φυσιολογικός φόβος ή μια ανησυχία μπορεί να δημιουργήσει εμμονή στο παιδί και να μην το αφήνει να ηρεμήσει.

Ο φόβος αποτελεί μία φυσιολογική αντίδραση σε έναν επικείμενο κίνδυνο. Η φοβία, ωστόσο, αναφέρεται στην κλινική κατάσταση κατά την οποία το άτομο νιώθει έναν παράλογο φόβο πως κάτι κακό θα του συμβεί.

Η παιδική φοβία αφορά, συνήθως, σε έναν έντονο, σε ισχύ και διάρκεια, παράλογο φόβο για έναν χώρο, μια κατάσταση, ένα αντικείμενο ή μια δραστηριότητα. Ως αποτέλεσμά της το παιδί παρουσιάζει κάποια συγκεκριμένα συμπτώματα και συμπεριφορές:

• έντονη εφίδρωση,
• πόνους στο στομάχι,
• ζαλάδες,
• εμετούς,
• πονοκέφαλους,
• διαταραχές στον ύπνο,
• νυχτερινή ενούρηση,
• αποφυγή δραστηριοτήτων,
• παλινδρόμηση σε προηγούμενα στάδια ανάπτυξης,
• απομόνωση,
• εμμονή με τον φόβο,
• μείωση της λειτουργικότητάς του.

Όλα αυτά αποτελούν ενδείξεις πως κάτι σημαντικό συμβαίνει στο παιδί, και οι παραπάνω εκδηλώσεις αποτελούν έκκληση για βοήθεια.

Αντιμετώπιση των φοβιών

-Μην αγνοείτε τους φόβους και τη συμπεριφορά του παιδιού.
-Μη χλευάζετε ή θεωρείτε μη σημαντικό αυτό που αισθάνεται το παιδί.
-Μη λέτε ψέματα σχετικά με τους φόβους του παιδιού. Εξηγήστε, εξολοκλήρου, τη διαδικασία και δείξτε του ότι είστε εκεί γι’ αυτό.
-Δημιουργήστε ένα κλίμα εμπιστοσύνης, όπου το παιδί θα μπορεί να μιλά ελεύθερα γι’ αυτό που νιώθει.
-Μη μεταβιβάζετε τους δικούς σας φόβους.
-Μην πιέζετε το παιδί να βρεθεί σε συνθήκες που του προκαλούν φοβία.

Συμβουλευτείτε, πάντα, έναν ειδικό για την ομαλότερη εξέλιξη των καταστάσεων, ώστε να μπορέσετε να βοηθήσετε το παιδί να αντιμετωπίσει τη φοβία του.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε πως δεν είναι πάντα εύκολο να βοηθήσουμε τους άλλους να αντιμετωπίσουν όσα φοβούνται, αν πρώτα δεν βοηθήσουμε τον εαυτό μας.

Διάβασε επίσης: Σχολικός εκφοβισμός: πώς μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από τη μάστιγα της εποχής

Φωτογραφία από pixabay

The post Παιδικοί φόβοι και φοβίες: Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε για όσα φοβάται το παιδί; appeared first on Miss or Madam.