Παρά το γεγονός ότι η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ συνήθως τίθεται στην πρώτη σχολική ηλικία, η έναρξη της διαταραχής τοποθετείται, στις περισσότερες περιπτώσεις, πριν από τα 5 έτη. Μητέρες με παιδιά που αργότερα διαγνώσθηκαν με ΔΕΠ-Υ αναφέρουν ότι παρουσίαζαν έντονη κινητικότητα κατά την κύηση, ενώ στη νεογνική περίοδο είχαν κωλικούς, και, αργότερα, στη βρεφική ηλικία, ήταν υπερβολικά ανήσυχα, είχαν δυσκολία στον ύπνο και στο φαγητό και, γενικώς, ήταν «δύσκολα μωρά».

Στην προσχολική ηλικία, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ βρίσκονται σε διαρκή κίνηση, μιλούν ακατάπαυστα και κάνουν φασαρία καθώς παίζουν, είναι ανήσυχα και ριψοκίνδυνα, κάνουν πολλές ερωτήσεις, χωρίς να περιμένουν την απάντηση. Στο νηπιαγωγείο δεν ακολουθούν τους κανόνες, εμπλέκονται σε ατυχήματα, δεν παρακολουθούν ιστορίες, δε συμμετέχουν σε ομαδικά παιχνίδια, διασπούν την τάξη.

Σε ποσοστό 30% έως 60% αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον κινητικό συντονισμό, με αποτέλεσμα να πέφτουν ή να κάνουν ζημιές, να δυσκολεύονται σε δραστηριότητες, όπως το ποδήλατο, το κούμπωμα κουμπιών, η χρήση ψαλιδιού, η ζωγραφική. Επίσης, το 40% έως 64% των νηπίων με ΔΕΠ-Υ εμφανίζει καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου, και δυσκολίες στην άρθρωση και στη δομή του λόγου.

Επιπρόσθετα, εμφανίζουν δυσκολίες σε ορισμένες γνωστικές λειτουργίες, όπως στη μνήμη εργασίας, στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και στον ανασταλτικό έλεγχο.

Παρουσιάζουν ελλείμματα στην κοινωνικοποίηση: δυσκολεύονται να επεξεργαστούν τα κοινωνικά ερεθίσματα, να αναγνωρίσουν και να ερμηνεύσουν τις συναισθηματικές εκφράσεις των άλλων, και, συχνά, διακρίνονται από μειωμένη κοινωνική ευαισθησία (αμοιβαίο σεβασμό και ενδιαφέρον για τους άλλους).

Συχνό φαινόμενο είναι οι εκρήξεις θυμού και η επιθετική συμπεριφορά: εξαιτίας της παρορμητικότητας και της δυσκολίας τους να διαχειριστούν τη μη ικανοποίηση των επιθυμιών τους γίνονται επιθετικά, με αποτέλεσμα η ενσωμάτωσή τους σε ομάδες συνομηλίκων να είναι δύσκολη.

Διάβασε επίσης: Τι είναι η εργοθεραπεία;

Προνήπιο με ΔΕΠ-Υ: Εκπαιδευτικά πλαίσια

Τα παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) αναγνωρίζεται ότι έχουν «ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες», σύμφωνα με τον νόμο 3699/08 (ΦΕΚ 103, 2008).

Έχουν την επιλογή να φοιτήσουν:

• σε σχολεία γενικής εκπαίδευσης με ή χωρίς παράλληλη στήριξη από ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό,
• σε Τμήματα Ένταξης (ΤΕ) εντός του σχολείου γενικής εκπαίδευσης ή
• σε Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ).

Η επιλογή του κατάλληλου εκπαιδευτικού πλαισίου για το κάθε παιδί καθορίζεται από τις ιδιαίτερες ατομικές του ανάγκες και προτείνεται από τα Κέντρα Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ.), των οποίων οι αρμοδιότητες, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν: τη διερεύνηση και αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και ψυχοκοινωνικών αναγκών των μαθητών και τον σχεδιασμό στοχευμένων εκπαιδευτικών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων.

Καθώς τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά εμφανίζουν μαθησιακά προβλήματα και δυσκολίες στη συμπεριφορά και στην κοινωνική αλληλεπίδραση, χρειάζονται κάποια μορφή ειδικής εκπαίδευσης. Η σύγχρονη τάση σχετικά με τα άτομα με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι η συνεκπαίδευση όλων των μαθητών/τριών, με και χωρίς αναπηρίες.

Ειδικά στην προσχολική εκπαίδευση έχει αποδειχθεί ότι η συνεκπαίδευση παιδιών με προβλήματα μάθησης ή/και συμπεριφοράς, και παιδιών χωρίς δυσκολίες είναι πολύ σημαντική.

Έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμα και μικρά παιδιά με σοβαρές αναπηρίες μπορούν να εκπαιδευτούν κατάλληλα σε σχολεία συνεκπαίδευσης.

Επιπλέον, οι γονείς των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούν ότι η αποδοχή των παιδιών τους από τους συμμαθητές και τους δασκάλους σε μια τάξη συνεκπαίδευσης έχει μεγάλη σημασία για τη συνολική ανάπτυξή τους.

Διάβασε επίσης: Γιατί ένα παιδί χρειάζεται εργοθεραπευτική παρέμβαση και πώς θα ωφεληθεί;

Εκπαιδευτική αξιολόγηση για προνήπιο με ΔΕΠ-Υ

Όταν ο/η νηπιαγωγός έχει ένα παιδί με στοιχεία ΔΕΠ-Υ ή με διάγνωση ΔΕΠ-Υ, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει κάποιες τεχνικές και να εφαρμόσει κατάλληλες παρεμβάσεις, με βάση το μαθησιακό προφίλ του παιδιού, τις δυνατότητες και τις δυσκολίες του.

Για να γνωρίσει ο/η εκπαιδευτικός το παιδί με τις δυνατότητες και τις δυσκολίες που έχει, πρέπει να το αξιολογεί. Η αξιολόγηση βασίζεται κυρίως στην παρατήρηση, και θα πρέπει να είναι συνεχής, ώστε να καταγράφονται οι ανάγκες του παιδιού και να τροποποιούνται και να προσαρμόζονται κατάλληλα οι δραστηριότητες.

Απαραίτητη είναι η συνεργασία του/της νηπιαγωγού με τους γονείς, γιατί, αφενός, βοηθά τον/τη νηπιαγωγό να γνωρίσει καλύτερα το παιδί, και, αφετέρου, βοηθά τους γονείς να μάθουν τεχνικές, ώστε να αντιμετωπίζουν τις ανάγκες του παιδιού στο σπίτι.

Επιπλέον, εάν πρόκειται για ένα παιδί που έχει ήδη διαγνωστεί με την ΔΕΠ-Υ, καλό θα ήταν ο/η νηπιαγωγός να συνεργαστεί με τους θεραπευτές και τους ειδικούς που πιθανόν να παρακολουθούν το παιδί ή/και με τον φορέα που πραγματοποίησε τη διάγνωση. Έτσι, θα μπορέσει να λάβει πληροφορίες και διευκρινήσεις, ώστε να καταγράψει τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του παιδιού και να διαμορφώσει μια «στρατηγική» για την υποστήριξή του.

Εκπαιδευτικές προτάσεις και τεχνικές

Γενικές αρχές

Υπάρχουν ορισμένες βασικές αρχές στην εκπαίδευση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ σε όλες τις ηλικίες που μπορούν να εφαρμοστούν και στο σχολείο αλλά και από τους γονείς στο σπίτι.

• Οι κανόνες και οι οδηγίες που δίνονται στα παιδιά πρέπει να είναι σαφείς, σύντομοι και να παρουσιάζονται οπτικοποιημένοι. Βοηθάει όταν τα παιδιά επαναλαμβάνουν φωναχτά τους κανόνες και τις οδηγίες.
• Οι συνέπειες που ακολουθούν την εκδήλωση μιας συμπεριφοράς θα πρέπει να είναι άμεσες, έτσι ώστε να είναι αποτελεσματικές. Αυτό αφορά τόσο τις επιθυμητές όσο και τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές, για τις οποίες οι συνέπειες θα πρέπει να είναι ήπιες αλλά άμεσες.
• Προτού εφαρμοστούν συνέπειες πρέπει να χορηγούνται κίνητρα για να ενισχυθεί η κατάλληλη συμπεριφορά. Βοηθά ο έπαινος του παιδιού για σωστή συμπεριφορά, καθώς και η αγνόηση της ακατάλληλης συμπεριφοράς ή η απόσβεση. Κατά την απόσβεση εντοπίζεται ποιο είναι το ερέθισμα που ενισχύει μια ακατάλληλη συμπεριφορά και δεν παρέχεται πλέον.
• Η πρόβλεψη είναι πολύ σημαντική για την εκπαίδευση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ. Αυτό σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να προετοιμάζουν τα παιδιά κατά τη μετάβαση από τη μία δραστηριότητα στην άλλη ή από έναν χώρο σε άλλον. Έτσι θα εξασφαλισθεί ότι τα παιδιά είναι ενήμερα και προετοιμασμένα για τις αλλαγές.

Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις και τροποποιήσεις

Μία από τις πιο διαδεδομένες παρεμβάσεις είναι η τροποποίηση του περιβάλλοντος της τάξης:

-Η μετακίνηση του παιδιού με ΔΕΠ-Υ σε θέση κοντά στον εκπαιδευτικό και μακριά από τα άλλα παιδιά μπορεί να μειώσει τη διασπαστική συμπεριφορά του και, ταυτόχρονα, δίνει στον εκπαιδευτικό την ευκαιρία για καλύτερη παρατήρηση του παιδιού.

-Η τάξη θα πρέπει να είναι καλά οργανωμένη και δομημένη, με το καθημερινό πρόγραμμα και τους κανόνες αναρτημένους σε εμφανές σημείο.

-Σημαντικό είναι ο νηπιαγωγός να δημιουργήσει στην αίθουσα έναν μικρό χώρο επαναφοράς (time-out) στον οποίο το παιδί που βρίσκεται σε ένταση θα έχει την ευκαιρία να απομονωθεί και να ηρεμήσει.

Σε ένα προνήπιο με ΔΕΠ-Υ είναι απαραίτητη και η τροποποίηση του τρόπου της διδασκαλίας :

-Για να μπορέσουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ να μείνουν συγκεντρωμένα σε μια εργασία θα πρέπει να είναι ενδιαφέρουσα για αυτά. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με: την επιλογή θέματος ή δραστηριότητας που να είναι κοντά στα ενδιαφέροντά τους, την παρουσίαση με χρήση οπτικο-ακουστικών μέσων, την παροχή δυνατότητας επιλογής ανάμεσα σε δραστηριότητες, την καθιέρωση μικρών διαλειμμάτων με φυσικές ή χαλαρωτικές δραστηριότητες.

-Για να εξασφαλισθεί η ολοκλήρωση μιας δραστηριότητας από το παιδί ή να μπορέσει να παρακολουθήσει μια μεγάλη εργασία, καλό θα ήταν να τη διαχωρίσει ο εκπαιδευτικός σε μικρότερα τμήματα.

-Μία ακόμα τεχνική για να παραμείνει ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ σε μια δραστηριότητα είναι να του επιτραπεί να κινηθεί μέσα στην τάξη, θέτοντάς του κάποια αρμοδιότητα (να σβήσει τον πίνακα, να μοιράσει χαρτιά στα παιδιά κ.ά.). Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι ο μαθητής με ΔΕΠΥ έχει ανάγκη να διοχετεύσει την κινητικότητά του.

Τεχνικές ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά έχουν ελλιπείς κοινωνικές δεξιότητες. Εξαιτίας της παρορμητικότητάς τους μπορεί να διακόπτουν ή να χαλάνε το παιχνίδι των άλλων παιδιών, και, πολλές φορές, δεν μπορούν να ακολουθήσουν τους κανόνες ενός παιχνιδιού. Λόγω της συμπεριφοράς τους συχνά περιθωριοποιούνται από τους συνομηλίκους τους.

Έτσι, είναι σημαντική η εκπαίδευσή τους σε κοινωνικές δεξιότητες, η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, η διαχείριση του θυμού και της επιθετικότητας, η συμμόρφωση με τους κανόνες της ομάδας κ.ο.κ. Ορισμένα μέσα για την εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων είναι η συμμετοχή σε δυαδικά παιχνίδια ή ομαδικές δραστηριότητες, τα παιχνίδια ρόλων, οι κοινωνικές ιστορίες.

Διάβασε επίσης: Τι είναι η ΔΕΠΥ και σε τι διαφέρει από τη ζωηράδα;

Βιβλιογραφία:
Αρώνη – Βουρνά, Σ. (2018) Διαταραχή Επικέντρωσης Προσοχής και Υπερ-κινητικότητας (ΔΕΠΥ). Με τη ματιά του παιδιάτρου. Μέρος Α΄. Παιδιατρική: τετραμηνιαίο επιστημονικό περιοδικό της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας, 81(3), σελ.198-222.

Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2012) Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα: Θεωρητικές προσεγγίσεις & θεραπευτική αντιμετώπιση, Gutenberg.

Παπαναστασίου, Φ. (2019) ΔΕΠΥράζει, Πεδίο.

Σκαλούμπακας, Χ. (2017) Παιδαγωγική προσέγγιση μαθητών με Προβλήματα Συμπεριφοράς και Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Εκπαιδευτικό υλικό για την παράλληλη στήριξη και την ένταξη μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο σχολείο (σελ.161-180), Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

Τάφα, Ε. (1998) Συνεκπαίδευση παιδιών με και χωρίς προβλήματα μάθησης και συμπεριφοράς, Ελληνικά Γράμματα.

The post Προνήπιο με ΔΕΠ-Υ : σε τι σχολείο πρέπει να πάει και πώς μπορεί να ωφεληθεί από την εκπαιδευτική διαδικασία? appeared first on Miss or Madam.

Η ΔΕΠ-Υ είναι μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή που έχει νευρολογική βάση και διακρίνεται σε τρεις τύπους:

-Με προεξάρχοντα τον Απρόσεκτο τύπο.

-Με προεξάρχοντα τον Υπερκινητικό και παρορμητικό τύπο.

-Συνδυασμένος τύπος (περιλαμβάνει τους δύο πρώτους συνδυαστικά) (DSM-5, 2015).

Πώς να μεγαλώσω ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ;

Βρεφική ηλικία

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Παρορμητικότητας- Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) εμφανίζεται από την πρώτη ημέρα γέννησης του παιδιού. Κάποιοι επιστήμονες θεωρούν πως τα συμπτώματα φαίνονται από τους πρώτους, κιόλας, μήνες ζωής του νεογνού. Συγκεκριμένα, έχει παρατηρηθεί πως το μωρό κατορθώνει να κρατήσει όρθιο το κεφαλάκι του αρκετά νωρίτερα από το αναπτυξιακό του στάδιο ή πως καταφέρνει να αλλάξει πλευρό πολύ νωρίτερα από τα συνομήλικά του βρέφη. Συνήθως, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ κατά τη βρεφική τους ηλικία παρουσιάζουν έντονη κινητικότητα και αστάθεια στον κύκλο του ύπνου (ξυπνούν επανειλημμένα σε ακατάστατες ώρες και κλαίνε περισσότερο από τα υπόλοιπα παιδιά), καθώς, επίσης, εμφανίζουν αστάθεια και στον κύκλο λήψης τροφής (Κακουρος & Μανιαδάκη, 2012).

Κατ’ επέκταση, είναι απόλυτα λογικό να εμφανίζεται η αίσθηση του άγχους στους γονείς και να αναζητούν συνεχώς λύσεις. Επομένως, μπορούν να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό, όπως σε ψυχολόγο, ψυχίατρο ή παιδίατρο, ώστε να εξετάσει το παιδί. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό από τον γονέα το ότι δεν ευθύνεται ο ίδιος για την εμφάνιση των δυσκολιών που παρουσιάζει το παιδί, καθώς η ΔΕΠ-Υ είναι μία αναπτυξιακή διαταραχή. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό για τους γονείς να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν από την αρχή ένα ζεστό και υποστηρικτικό περιβάλλον γύρω από το παιδί, δείχνοντάς του κατανόηση και υπομονή.

Νηπιακή ηλικία

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ φαίνεται να εκδηλώνουν ποικίλα αποθέματα ενέργειας. Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρηθεί πως τα παιδιά τρέχουν χωρίς κάποιον συγκεκριμένο λόγο ή ακόμα τείνουν να είναι αρκετά αντιδραστικά και να βαριούνται πολύ εύκολα. Σπάνια ασχολούνται με κάποια δραστηριότητα για περισσότερο από τρία λεπτά. Επιπλέον, εξαιτίας της παρορμητικότητάς τους και της έλλειψης του φόβου, ως πρωταρχικού συναισθήματος, είναι συχνά αναμενόμενο να χτυπούν και να βρίσκονται συνεχώς υπό τον κίνδυνο κάποιου ατυχήματος. Ως αποτέλεσμα, χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και επίβλεψη. Ακόμα, είναι αρκετά σύνηθες για τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ να εμφανίζουν έντονες εκρήξεις θυμού και οργής, διότι πολύ συχνά επιθυμούν να τραβούν την προσοχή των γύρω ατόμων.

Δυστυχώς, στο πλαίσιο αυτό γίνεται κατανοητό ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ δυσκολεύονται να ενσωματωθούν στις ομάδες των συνομηλίκων τους, και, έτσι, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι η αντιδραστική τους συμπεριφορά γίνεται εντονότερη. Επίσης, συχνά μπλέκουν σε καβγάδες και εκδηλώνουν αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων, καθώς πολλές φορές δεν κατανοούν το τρόπο με τον οποίο προκαλούν πόνο. Κατά συνέπεια, αδυνατούν να προσαρμοστούν εντός τάξης, με αποτέλεσμα αρκετές φορές να εκδιώκονται από τους παιδικούς σταθμούς ή και από άλλους χώρους (Κωνσταντίνου, 2020).

Σχολική ηλικία (Δημοτικού)

Η απότομη αύξηση των απαιτήσεων του σχολικού περιβάλλοντος αποτελεί τη βάση για την εμφάνιση πολλών δευτερογενών συμπτωμάτων. Παραδείγματος χάριν, εκδηλώνονται πιο έντονες εκρήξεις θυμού, εναλλαγές της ψυχικής διάθεσης (μπορεί να κλαίει και έπειτα από μερικά δευτερόλεπτα μπορεί να χαμογελάει), καθώς παρατηρείται και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Επιπλέον, λόγω της έντονης κινητικότητας, συνήθως σηκώνονται την ώρα του μαθήματος και περιφέρονται εντός της τάξης. Αρκετές φορές, μάλιστα, αναφέρουν, ως δικαιολογία, πως θέλουν να ξύσουν τα μολύβια τους ή πως θέλουν να πετάξουν κάτι στα σκουπίδια. Είναι αρκετά σύνηθες το γεγονός ότι κάνουν άσκοπες κινήσεις και φασαρία, εμποδίζοντας τη ροή του μαθήματος.

Συνετό θα ήταν, λοιπόν, όταν εμφανίζεται μια τέτοια συμπεριφορά, ο εκπαιδευτικός ή ο γονέας να εκδηλώνει αδιαφορία, προκειμένου το παιδί να μάθει πως κάθε φορά που αναπαράγει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά δε θα δέχεται την προσοχή που αναζητά.

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ τείνουν να εμφανίζουν δυσλειτουργική συμπεριφορά σε τουλάχιστον δυο διαφορετικά περιβάλλοντα (συνήθως στο σπίτι και στο σχολείο). Αρκετές φορές, το δωμάτιό τους μπορεί να είναι ατακτοποίητο, με τα σχολικά βιβλία να βρίσκονται στο πάτωμα. Ακόμα και στο σχολείο, το θρανίο τους είναι συχνά ακατάστατο, καθώς μπορεί να υπάρχουν επάνω άσχετα αντικείμενα. Πολλές φορές συμβαίνει να ξεχνούν και τα βιβλία τους. Επιπλέον, είναι σύνηθες οι σχολικές τους εργασίες να μένουν ανολοκλήρωτες (Κάκουρος & Μανιαδάκη,2006).

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στο σχολικό περιβάλλον, οι δάσκαλοι τείνουν να τους κάνουν αρκετές παρατηρήσεις, επειδή, κατά την πλειοψηφία των περιπτώσεων, δεν προσέχουν στο μάθημα, ονειροπολούν, αδιαφορούν ή ακόμα και τεμπελιάζουν σε ό,τι αφορά το σχολικό μάθημα και τις σχολικές τους υποχρεώσεις. Από επιστημονική άποψη, το συγκεκριμένο σύμπτωμα φαίνεται να σχετίζεται με τη διάσπαση της προσοχής. Σύμφωνα, λοιπόν, με όλα τα παραπάνω, είναι σύνηθες φαινόμενο για τα παιδιά που εμφανίζουν συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ να εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες (Παπαδάτος, 2010).

ΠΡΟΣΟΧΗ! Αυτό ΔΕ σημαίνει πως το παιδί εμφανίζει και Μαθησιακές Διαταραχές, αλλά πως λόγω της ΔΕΠ-Υ, εμφανίζει δυσκολίες σχετικές με τη μάθηση.

Είναι σημαντικό για τους γονείς να προσπαθήσουν να παρακινήσουν το ενδιαφέρον του παιδιού (σε ό,τι αφορά τις σχολικές εργασίες και το μάθημα) και να του παρέχουν συνεχή επιτήρηση, η οποία θα πρέπει να μειώνεται σταδιακά, διαφορετικά το παιδί θα σταματήσει να ασχολείται με τη δραστηριότητα που του έχει δοθεί. Πάντοτε, πρέπει να το παροτρύνουν και να ενισχύουν την επιθυμητή συμπεριφορά! Δεν πρέπει να απογοητεύονται εάν δεν καταφέρουν να βοηθήσουν το παιδί να ολοκληρώσει τις δραστηριότητές του, καθώς είναι συχνό φαινόμενο άλλες φορές να κατορθώνει να ολοκληρώσει μια συγκεκριμένη δραστηριότητα και άλλες φορές να μην μπορεί να ολοκληρώσει την δραστηριότητα που του έχει ανατεθεί (Σύνδεσμος Στήριξης ΔEΠ-ΔEΠY Κύπρου, 2018).

Εφηβική και ενήλικη ζωή

Στην εφηβεία, η πλειοψηφία των συμπτωμάτων που αφορούν στην υπερκινητικότητα αμβλύνονται. Ωστόσο, ως έφηβοι εξακολουθούν να είναι περισσότερο ενεργητικοί και παρορμητικοί από τους υπολοίπους. Λόγω της έντονης αντιδραστικής τους συμπεριφοράς, αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες στις οικογενειακές και κοινωνικές τους σχέσεις. Κατ’ επέκταση, υπάρχει η πιθανότητα να καταφύγουν στο αλκοόλ, σε ναρκωτικές ουσίες και στην παραβατικότητα, όσον αφορά στις αρχές και στους κανόνες.

Σχετικά με τα ψυχικά τους χαρακτηριστικά, η αυτοεκτίμησή τους τείνει να είναι χαμηλή. Συχνά, διαθέτουν μια διαρκή ανησυχία και νευρικότητα, η οποία τούς ασκεί καθημερινή πίεση. Σύμφωνα με τα παραπάνω, και σε συνδυασμό με την κοινωνική απομόνωση που μπορεί να εμφανίζεται σε αρκετές περιπτώσεις, οι έφηβοι με ΔΕΠ-Υ συχνά εμφανίζουν συμπτωματολογία κατάθλιψης.

Τα προβλήματα στην ενηλικίωση δεν παρουσιάζουν σημαντικές αλλαγές από την εφηβεία. Ωστόσο, κάποιες επιπρόσθετες δυσκολίες που μπορεί να παρουσιάσει το άτομο, είναι η αδυναμία ελέγχου παρορμητικής συμπεριφοράς, η αναβλητικότητα, η έλλειψη της αντίληψης του χρόνου, η δυσκολία ακολουθίας σύνθετων οδηγιών και η μη ανάληψη πρωτοβουλιών. Τέλος, μπορεί να παρουσιάσουν δυσκολίες σχετικές με την εύρεση εργασίας και τον γάμο (Κωνσταντίνου, 2020).

Διάβασε επίσης: Γιατί ένα παιδί χρειάζεται εργοθεραπευτική παρέμβαση και πώς θα ωφεληθεί;

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου;

Αρχικά, σημαντικό είναι να γίνει αντιληπτό πως δεν αντιμετωπίζουν όλα τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ τον ίδιο βαθμό δυσκολίας ή όλα τα συμπτώματα. Επίσης, δεν εμφανίζουν όλα τα παιδιά τα συμπτώματα που έχουν αναφερθεί παραπάνω (DSM-5, 2015).

Οργανώστε το πρόγραμμα στο σπίτι

Μια λύση είναι να ορίσετε συγκεκριμένες ώρες του πρωινού ξυπνήματος, του φαγητού, του σχολικού διαβάσματος, της τηλεόρασης και των άλλων καθημερινών δραστηριοτήτων του παιδιού. Εάν θεωρείτε πως είναι βοηθητικό, μπορείτε να γράψετε (σε συμφωνία με το παιδί, εάν αυτό είναι δυνατόν) το πρόγραμμα του παιδιού σε έναν πίνακα, που θα μπορεί το ίδιο να ανατρέχει για να βλέπει τις καθημερινές του δραστηριότητες.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Βεβαιωθείτε, πως το παιδί έχει κατανοήσει πλήρως το πρόγραμμά του και πως είναι σύμφωνο, τουλάχιστον με την πλειοψηφία των όσων αναγράφονται.

Δημιουργήστε κανόνες στο σπίτι

Συνετό θα ήταν να δημιουργήσετε κάποιους απλούς κανόνες συμπεριφοράς για τα μέλη της οικογένειας. Φροντίστε να είναι σύντομοι και ξεκάθαροι, ώστε να μην μπερδευτεί το παιδί. Είναι πολύ σημαντικό να ξεκαθαρίσετε από την αρχή πως, όταν το παιδί ακολουθεί αυτούς τους κανόνες, θα δέχεται μία μεγάλη θετική ενίσχυση (μία φορά μέσα στην εβδομάδα), αλλά όταν θα παραβιάζει τους κανόνες, θα δέχεται μία αρνητική ενίσχυση (θα μειώνετε κάποιο παιχνίδι της αρεσκείας του από το περιβάλλον του). Εξηγείστε στο παιδί ποια θα είναι η αρνητική ενίσχυση για την ανάρμοστη συμπεριφορά του, και, εάν θεωρείτε πως είναι βοηθητικό, φτιάξτε μία λίστα με τους κανόνες της θετικής και της αρνητικής ενίσχυσης. Ύστερα, τοποθετήστε τη λίστα δίπλα από τον πίνακα με το πρόγραμμά του.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Να φροντίσετε να είστε σταθεροί με τη θετική και την αρνητική ενίσχυση. Να μην υπόσχεστε πράγματα που δεν μπορείτε να δώσετε, και πάντα να τα δίνετε όταν χρειάζεται. Πριν επέλθει η αρνητική ενίσχυση, μπορείτε να κάνετε μία μόνο παρατήρηση, με ήρεμη και σταθερή φωνή, προειδοποιώντας το παιδί για το τι θα ακολουθήσει, και, μόνο εάν δε συνετιστεί, θα ενισχυθεί αρνητικά.

Να είστε θετικοί

Προσπαθήστε να αναφέρετε στο παιδί σας τη συμπεριφορά που θα θέλατε να έχει και όχι την συμπεριφορά που δε θα έπρεπε να έχει. Φροντίστε να το επιβραβεύετε συχνά, ακόμα και για μικρά πράγματα (π.χ. βοήθησε λίγο στις δουλειές του σπιτιού). Είναι σημαντικό να το επιβραβεύετε για την καλή του συμπεριφορά, καθώς τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, συνήθως στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους, ακούν από τους γύρω τους μόνο ό,τι κάνουν λάθος.

Βεβαιωθείτε πως έχει κατανοήσει τις οδηγίες σας

Μία από τις βασικές αδυναμίες των παιδιών αυτών, είναι η δυσκολία που παρουσιάζουν στην κατανόηση σύνθετων οδηγιών. Έτσι, καλό θα ήταν να φροντίσετε να κρατήσετε τις οδηγίες σας σε ένα απλό επίπεδο (μια ή δυο οδηγίες τη φορά). Για να του δώσετε οδηγίες, βεβαιωθείτε πως υπάρχει βλεμματική επαφή, και με ήρεμη φωνή εξηγείστε του τι θέλετε να κάνει. Έπειτα, ζητήστε του να επαναλάβει την οδηγία που του δώσατε, ώστε να σιγουρευτείτε πως την έχει κατανοήσει. Κάθε φορά που ολοκληρώνει μια οδηγία, συνετό θα είναι να το επιβραβεύετε.

Βοηθήστε με τις σχολικές δραστηριότητες

Το πρωινό ξύπνημα και το σχολείο είναι μία δύσκολη διαδικασία για το παιδί. Φροντίστε, λοιπόν, να έχει ετοιμάσει από το βράδυ τη σχολική του τσάντα και τα ρούχα που θα φορέσει για την επόμενη μέρα. Τους πρώτους μήνες, θεμιτό θα είναι να ελέγχετε εάν έχει τοποθετήσει στην τσάντα του όλα τα σχολικά βιβλία.

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συνήθως ξεχνούν διάφορα σχολικά είδη στο σπίτι. Στη συνέχεια του σχολικού έτους θα σταματήσετε να ελέγχετε μαζί του τη σχολική του τσάντα, και, απλά, θα ρωτάτε το παιδί εάν είναι σίγουρο ότι έχει στην τσάντα του όλα όσα χρειάζεται.

Εάν ξεχάσει κάποιο σχολικό αντικείμενο στο σπίτι, καλύτερα θα είναι να μην του το πάτε στο σχολείο, και, όταν γυρίσει στο σπίτι, να αφήσετε το παιδί να κατανοήσει τη συνέπεια της πράξης του. Εάν το παιδί θυμώσει με τη συμπεριφορά σας, εξηγήστε του πως οι πράξεις του έχουν συνέπειες, και πως, από εδώ και πέρα, θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικό. Πάντοτε με ήπιους τόνους!

Όσον αφορά στο σχολικό διάβασμα, καλό είναι να βοηθάτε στην κατανόηση και στην απλούστευση των μαθημάτων, όποτε το χρειάζεται. Θα βοηθούσε αρκετά εάν τους πρώτους μήνες διαβάζατε εσείς το παιδί σας, ώστε να του δείξετε πώς θα μπορούσε να οργανωθεί και ποιες είναι οι προτεραιότητές του. Μην ξεχνάτε πως θα πρέπει να κινητοποιείτε το παιδί σας όσον αφορά στο διάβασμα, καθώς και να το επιβραβεύετε όταν προσπαθεί αρκετά και κατορθώνει να κάνει πράγματα μόνο του (Σύνδεσμος Στήριξης ΔEΠ-ΔEΠY Κύπρου, 2018).

Ρήγα Αναστασία – Παπαϊωάννου Αφροδίτη
Συνεργάτες του Κέντρου Ειδικών Θεραπειών “Ψυχογραφείν”
Πρώτη δημοσίευση του άρθρου στο kidsproject.gr

Διάβασε επίσης: Κοινωνικές σχέσεις παιδιών με ΔΕΠ-Υ

The post Πώς να μεγαλώσω ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ; Τι πρέπει να γνωρίζω! appeared first on Miss or Madam.

Η χαμηλή μαθησιακή επίδοση αλλά και τα προβλήματα συμπεριφοράς επιφέρουν αρνητικές επιπτώσεις στις κοινωνικές συναναστροφές των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας έτσι όπως καταδεικνύουν πολλές έρευνες.

Συγκεκριμένα, ο πιο «απρόσεχτος/αφηρημένος» τύπος της διαταραχής σχετίζεται περισσότερο με χαμηλή μαθησιακή επίδοση, καθώς τα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου τύπου διαταραχής σχετίζονται με τη δυσκολία εντοπισμού των μαθητών αυτών, καθώς, συνήθως, δεν επιδεικνύουν διασπαστικές συμπεριφορές.

Αιτίες των δυσκολιών στις κοινωνικές τους επαφές συνήθως είναι:

• Η υπερκινητικότητά τους, καθώς τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ (μεικτού τύπου) είναι υπερδραστήρια, υπερβολικά στις αντιδράσεις τους και παρορμητικά, γεγονός που τους οδηγεί να μην προσέχουν στο μάθημα, να δυσκολεύονται, έπειτα, να το κατανοήσουν, αποτυγχάνοντας να ολοκληρώσουν τις εργασίες τους ικανοποιητικά.
• Οι διασπαστικές και παρορμητικές συμπεριφορές που είναι ενοχλητικές, όχι μόνο για τους εκπαιδευτικούς τους αλλά και για τους συμμαθητές τους, ενώ τους δυσκολεύουν να διατηρήσουν τους φίλους τους.
• Τα λερωμένα ρούχα που συχνά, ως αποτέλεσμα της παρορμητικότητας και της υπερκινητικότητας, τους δημιουργούν χαμηλή αυτοεκτίμηση, μοναξιά και μελαγχολία επειδή δεν είναι αρεστοί στους συμμαθητές τους αν και επιθυμούν απεγνωσμένα να «ταιριάξουν» με τα υπόλοιπα παιδιά.
• Η στάση του δασκάλου απέναντι σε έναν μαθητή με ΔΕΠ-Υ καθορίζει, σε έναν βαθμό, τη συμπεριφορά, την άποψη και τη στάση των υπόλοιπων παιδιών απέναντι στον μαθητή με ΔΕΠ-Υ.

Συνέπειες των δυσκολιών των παιδιών με ΔΕΠ-Υ στις κοινωνικές τους σχέσεις

• Η ικανοποίηση που παίρνουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ από τις παρέες των συνομηλίκων είναι πολύ χαμηλότερη από το επίπεδο ικανοποίησης των μαθητών τυπικής ανάπτυξης.
• Η χαμηλή δημοτικότητα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ (κυρίως του απρόσεχτου τύπου), ειδικά για τα κορίτσια. Τα κορίτσια συχνά απορρίπτονται από τους συμμαθητές τους σε ένα ποσοστό 62%, έναντι μόνο 9% των κοριτσιών τυπικής ανάπτυξης. Η έλλειψη δημοτικότητας και η απόρριψη βιώνονται από την υποκατηγορία αυτήν των κοριτσιών σαν συνέπεια της κοινωνικής τους απόσυρσης, του άγχους και της κατάθλιψης σε ποσοστό (43%), ενώ τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ (υπερκινητικού τύπου), φαίνεται να έχουν χαμηλότερα ποσοστά προβλημάτων εσωτερίκευσης (10%).
• Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ απορρίπτονται συχνότερα από τους τυπικούς συμμαθητές τους και έχουν μία πιο απαισιόδοξη εικόνα για την κοινωνικότητά τους.
• Η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ είναι συνδεδεμένη περισσότερο με ένα αρνητικό κοινωνικό προφίλ, παρά με ένα θετικό.
• Η χαμηλή αυτοεικόνα και φτωχές κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες.

Καταληκτικά, αν και έχουν πραγματοποιηθεί λίγες έρευνες που να αφορούν προγράμματα υποστήριξης στις άμεσες κοινωνικές δυσκολίες των παιδιών με ΔΕΠ-Υ, σε πολλές έρευνες αναφέρεται ότι οι μαθητές με ΔΕΠ-Υ έχουν πολύ διαταραγμένες κοινωνικές σχέσεις με συνομηλίκους, έχουν ελάχιστους φίλους -εάν έχουν- και θεωρούνται ενοχλητικοί, παρεμβατικοί και θορυβώδεις στα παιχνίδια τους με τους συμμαθητές τους.

Επίσης, η δημοτικότητά τους και η εικόνα τους είναι σχετικά σταθερή σε όλη τη διάρκεια των σχολικών χρόνων, και αυτές οι κοινωνικές δυσκολίες επιμένουν και στην ενήλικη ζωή.

Πρώτη δημοσίευση του άρθρου στο kidsproject.gr

Διάβασε επίσης: Τι είναι η ΔΕΠΥ και σε τι διαφέρει από τη ζωηράδα;

Λογοθεραπεία: πότε είναι απαραίτητη και πώς μπορεί να βοηθήσει το παιδί

The post Κοινωνικές σχέσεις παιδιών με ΔΕΠ-Υ appeared first on Miss or Madam.