Το like, το scroll και ο hater… Η κρυφή ανταμοιβή των social media!
Πολλοί λένε ότι πλέον δεν μπορούμε χωρίς τα social media.
Ότι είναι η προέκταση του χεριού μας, ότι είμαστε κολλημένοι στο κινητό, ότι δεν μπορούμε να μείνουμε λίγη ώρα χωρίς να ανοίξουμε μία εφαρμογή.
Το λένε οι ενήλικες μεταξύ τους.
Το λένε οι γονείς στα παιδιά τους.
Το λέμε πολλές φορές ακόμα και στον εαυτό μας.
Και ναι, σε έναν βαθμό ισχύει. Μόνο που είναι η εύκολη κριτική. Και η εύκολη κριτική σπάνια εξηγεί όλη την αλήθεια.
Δεν κολλάμε στα social media απλώς επειδή δεν έχουμε πειθαρχία.
Κολλάμε γιατί οι πλατφόρμες είναι φτιαγμένες για να κρατούν τον εγκέφαλο σε αναμονή.
Αν δημιουργείς περιεχόμενο, περιμένεις το επόμενο like, το επόμενο σχόλιο, το επόμενο share, την επόμενη αντίδραση. Σκέφτεσαι αν πήγε καλά το post, αν το βίντεο “τράβηξε”, αν αυτό που ανέβασες άρεσε ή πέρασε αδιάφορο.
Αν απλώς καταναλώνεις περιεχόμενο, πάλι περιμένεις κάτι. Το επόμενο βίντεο που θα σε κάνει να γελάσεις. Την επόμενη πληροφορία που θα σου φανεί χρήσιμη. Το επόμενο gossip, την επόμενη εικόνα, την επόμενη αφορμή να ξεχαστείς για λίγο.
Και κάπως έτσι, είτε ανεβάζεις είτε απλώς χαζεύεις, ο εγκέφαλος μένει στο ίδιο παιχνίδι:
“Κάτι μπορεί να έρθει στο επόμενο δευτερόλεπτο.”
Αυτό είναι το σημείο που τα social media γίνονται τόσο ελκυστικά.
Όχι επειδή μας δίνουν πάντα χαρά. Αλλά επειδή μας δίνουν συνεχώς προσμονή. Και η προσμονή είναι πολύ πιο δυνατή απ’ όσο νομίζουμε.
Διάβασε επίσης: Γιατί η εξάρτηση θεωρείται ασθένεια;
Η ντοπαμίνη δεν είναι ο “κακός” της ιστορίας
Πριν αρχίσουμε να κατηγορούμε την ντοπαμίνη για όλα, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: η ντοπαμίνη δεν είναι κάτι κακό.
Δεν είναι μια ουσία που πρέπει να μηδενίσουμε, ούτε κάτι που υπάρχει μόνο όταν είμαστε “εθισμένοι” σε κάτι. Η ντοπαμίνη συνδέεται με την ανταμοιβή, την προσμονή, το κίνητρο, την επιθυμία να επαναλάβουμε κάτι που ο εγκέφαλος αναγνωρίζει ως ευχάριστο ή σημαντικό.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα social media ενεργοποιούν αυτόν τον μηχανισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι τον ενεργοποιούν πολύ συχνά, πολύ γρήγορα και πολύ εύκολα.
- Ένα like.
- Ένα σχόλιο.
- Μία ειδοποίηση.
- Ένα βίντεο που πετυχαίνει ακριβώς το συναίσθημά σου.
- Ένα scroll που σε κρατάει λίγο ακόμα.
Και όσο ο εγκέφαλος μαθαίνει να παίρνει μικρές, γρήγορες ανταμοιβές από την οθόνη, τόσο πιο εύκολο γίνεται να επιστρέφει εκεί.
Όχι επειδή δεν έχεις ζωή. Αλλά επειδή αυτός ο μηχανισμός είναι απλός, άμεσος και πάντα διαθέσιμος.
Και μεταξύ μας, η πραγματική ζωή σπάνια έχει push notification.
Το like δεν είναι απλώς ένα like
Για κάποιον που δημιουργεί περιεχόμενο, το like δεν είναι πάντα ένα απλό νούμερο. Πολλές φορές μεταφράζεται μέσα του ως αποδοχή.
- “Άρεσε.”
- “Με πρόσεξαν.”
- “Συμφώνησαν.”
- “Είμαι καλός σε αυτό.”
- “Αυτό πρέπει να το ξανακάνω.”
Και εδώ αρχίζει το πιο λεπτό σημείο. Γιατί πολλές φορές δεν ανεβάζουμε απλώς κάτι για να το μοιραστούμε. Το ανεβάζουμε και για να δούμε πώς θα επιστρέψει σε εμάς.
- Με επιβεβαίωση.
- Με σχόλια.
- Με μηνύματα.
- Με προσοχή.
Ειδικά όταν κάποιος δεν αισθάνεται καλά, όταν νιώθει ανασφάλεια, μοναξιά ή ανάγκη να τον δουν, η επιβεβαίωση από τα social μπορεί να λειτουργήσει σαν γρήγορη ανακούφιση.
Δεν λύνει το πρόβλημα. Απλώς το σκεπάζει για λίγο.
Και κάπως έτσι, ένα post δεν είναι πάντα ένα post.
Μπορεί να γίνει ένας τρόπος να ρωτάς σιωπηλά:
“Με βλέπετε; Αρέσω; Μετράω;”
Η εικόνα του εαυτού και η ανάγκη για επιβεβαίωση
Εδώ θέλει προσοχή, γιατί δεν είναι πρόβλημα να δείχνει κάποιος το πρόσωπό του, το σώμα του ή την καθημερινότητά του. Στο personal branding, στην επικοινωνία και στη δημιουργία περιεχομένου, η ανθρώπινη παρουσία είναι σημαντική. Γιατί ο κόσμος συνδέεται με ανθρώπους, όχι με άψυχα προφίλ.
Το θέμα όμως είναι πότε η εικόνα γίνεται ο μόνος τρόπος ύπαρξης!
Όταν κάποιος περιορίζεται συνεχώς στο να ανεβάζει μόνο τον εαυτό του, την εμφάνισή του, την πόζα του, τη “φτιαγμένη” στιγμή του, πολλές φορές δεν ψάχνει απλώς επικοινωνία. Ψάχνει επιβεβαίωση.
Και η επιβεβαίωση αυτή μπορεί να γίνει εθιστική.
Γιατί κάθε θετικό σχόλιο λειτουργεί σαν μικρό σήμα ανταμοιβής.
Κάθε αντίδραση λέει στον εγκέφαλο: “Αυτό πέτυχε. Κάν’ το ξανά.”
Έτσι, η εικόνα παύει να είναι απλώς μέρος της παρουσίας και αρχίζει να γίνεται το βασικό νόμισμα της αποδοχής. Και εκεί υπάρχει τεράστια διαφορά.
Άλλο να χρησιμοποιείς την εικόνα σου για να επικοινωνήσεις ποιος είσαι και τι κάνεις.
Και άλλο να εξαρτάσαι από την εικόνα σου για να νιώσεις ότι αξίζεις.
Το scroll δεν είναι πάντα διασκέδαση
Από την άλλη πλευρά υπάρχουν και αυτοί που δεν δημιουργούν περιεχόμενο. Δεν ανεβάζουν συχνά, δεν περιμένουν likes, δεν τους νοιάζει αν ένα post “πάει καλά”.
Αλλά κάνουν scroll.
Και πολλές φορές δεν κάνουν scroll επειδή πραγματικά ενδιαφέρονται για αυτό που βλέπουν. Κάνουν scroll γιατί δεν θέλουν να μείνουν για λίγο χωρίς ερέθισμα.
Δεν θέλουν να σκεφτούν. Δεν θέλουν να βαρεθούν. Δεν θέλουν να μείνουν μόνοι με την κούραση, το άγχος ή τη σιωπή τους.
Οπότε ανοίγουν την εφαρμογή και αρχίζει η κίνηση.
Πάνω, κάτω, επόμενο, επόμενο, επόμενο.
Μπορεί να μη θυμούνται καν τι είδαν πριν από τρία λεπτά. Αλλά συνεχίζουν. Γιατί μερικές φορές δεν είναι το περιεχόμενο που μας κρατάει. Είναι η ίδια η κίνηση.
Το scroll γίνεται μηχανική πράξη. Σχεδόν παρηγορητική. Ένας τρόπος να απασχολούμε το χέρι και το μυαλό χωρίς να χρειάζεται να μπούμε βαθιά σε τίποτα.
Και εκεί είναι η παγίδα. Γιατί…
Δεν περνάς απαραίτητα καλά.
Απλώς δεν σταματάς.
Τα reels, τα TikToks και η γρήγορη ανταμοιβή
Το σύντομο περιεχόμενο έχει χτιστεί πάνω στη γρήγορη εναλλαγή.
- Ένα βίντεο σε κάνει να γελάς.
- Το επόμενο σε συγκινεί.
- Το επόμενο σε εκνευρίζει.
- Το επόμενο σου δίνει μια ιδέα.
- Το επόμενο σε κάνει να συγκρίνεις τη ζωή σου με τη ζωή κάποιου άλλου.
Και όλα αυτά μέσα σε λίγα λεπτά.
Ο εγκέφαλος παίρνει συνεχώς μικρά ερεθίσματα, χωρίς να χρειάζεται να κουραστεί ιδιαίτερα. Δεν χρειάζεται να διαβάσει πολύ, να συγκεντρωθεί, να επεξεργαστεί σε βάθος.
Παίρνει γρήγορο συναίσθημα. Και μετά ζητάει κι άλλο.
Γι’ αυτό πολλές φορές λέμε “θα μπω για πέντε λεπτά” και βγαίνουμε μετά από μισή ώρα χωρίς να έχουμε καταλάβει πώς πέρασε ο χρόνος.
Δεν ήταν αδυναμία χαρακτήρα. Ήταν σχεδιασμός. Και όχι από εσένα!
Και μετά υπάρχουν οι haters
Και φυσικά, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Οι άνθρωποι που δεν μπαίνουν μόνο για να δουν, να γελάσουν ή να εμπνευστούν.
- Μπαίνουν για να σχολιάσουν αρνητικά.
- Να μειώσουν.
- Να ειρωνευτούν.
- Να χαλάσουν τη στιγμή του άλλου.
Ο hater δεν ψάχνει πάντα διάλογο. Πολλές φορές ψάχνει αντίδραση.
Θέλει να νιώσει ότι επηρεάζει. Ότι έχει δύναμη πάνω στη διάθεση του άλλου. Ότι μπορεί με μία φράση να τραβήξει προσοχή, να δημιουργήσει ένταση, να γίνει μέρος της συζήτησης.
Και όσο πιο πολύ του απαντάς, τόσο περισσότερο ολοκληρώνεται ο κύκλος.
Δεν πήρε απαραίτητα αποδοχή.
Πήρε όμως προσοχή.
Και για κάποιους ανθρώπους, ακόμα και η αρνητική προσοχή είναι ανταμοιβή.
Αυτό είναι το σκοτεινό κομμάτι των social media.
Ότι δεν ανταμείβουν μόνο το ωραίο, το χρήσιμο ή το δημιουργικό.
Πολλές φορές ανταμείβουν και την πρόκληση, την επίθεση, την υπερβολή, την κακία.
Γιατί όλα αυτά φέρνουν αντίδραση.
Και η αντίδραση, στις πλατφόρμες, μετράει.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι τα social media. Είναι η ασυνείδητη χρήση τους.
Δεν χρειάζεται να δαιμονοποιήσουμε τα social media. Δεν είναι όλα μαύρα. Μέσα από αυτά χτίζονται δουλειές, κοινότητες, ιδέες, συνεργασίες, ευκαιρίες.
Το θέμα είναι να καταλάβουμε πότε τα χρησιμοποιούμε και πότε αρχίζουν να μας χρησιμοποιούν.
- Όταν ανεβάζουμε κάτι, γιατί θέλουμε πραγματικά να επικοινωνήσουμε; Ή γιατί χρειαζόμαστε επιβεβαίωση;
- Όταν κάνουμε scroll, βλέπουμε κάτι που μας ενδιαφέρει; Ή απλώς αποφεύγουμε να μείνουμε λίγο με τον εαυτό μας;
- Όταν σχολιάζουμε, θέλουμε να συμβάλουμε σε μια συζήτηση; Ή απλώς να ξεσπάσουμε πάνω σε κάποιον άλλον;
Αυτές οι ερωτήσεις έχουν μεγαλύτερη αξία από το κλασικό “κλείσε λίγο το κινητό”.
Γιατί ναι, μπορούμε να το κλείσουμε.
Αλλά αν δεν καταλάβουμε τι ψάχνουμε κάθε φορά που το ανοίγουμε, θα επιστρέφουμε πάλι στο ίδιο σημείο.
Να θυμάστε:
Η ντοπαμίνη δεν είναι εχθρός. Είναι μέρος του τρόπου που λειτουργούμε.
Το θέμα είναι από πού τη ζητάμε συνέχεια.
– Αν η μόνη μας ανταμοιβή είναι το like, θα κυνηγάμε διαρκώς αποδοχή.
– Αν η μόνη μας παρηγοριά είναι το scroll, θα γεμίζουμε τον χρόνο μας χωρίς να τον ζούμε.
– Αν η μόνη μας αίσθηση δύναμης είναι ένα κακό σχόλιο, τότε το πρόβλημα δεν είναι ο αλγόριθμος. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο.
Τα social media δεν είναι απλώς εφαρμογές. Είναι καθρέφτες.
Μας δείχνουν τι ζητάμε, τι αποφεύγουμε και από πού περιμένουμε να πάρουμε αξία.
Και ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν είναι αν είμαστε “κολλημένοι” στο κινητό.
Ίσως η ερώτηση είναι: Τι προσπαθούμε να νιώσουμε κάθε φορά που το ανοίγουμε;
Διάβασε επίσης: Social Media: Γιατί το scrolling σκοτώνει τη στρατηγική σου
DOs & DON’Ts των Social Media στο Personal Branding
Ακολουθήστε το Miss or Madam στο Facebook και στο Instagram.
