Η διαχείριση του θυμού μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά σημαντική για τη διατήρηση υγιών σχέσεων και της συνολικής ευημερίας.

Διάβασε επίσης: Tοξικές σχέσεις: αυτός ο αόρατος εχθρός

Ακολουθούν ορισμένες τεχνικές διαχείρισης θυμού που μπορούν να βοηθήσουν:

Κάντε ένα διάλειμμα: Όταν νιώθετε τον θυμό να ανεβαίνει, απομακρυνθείτε από την κατάσταση, αν είναι δυνατόν. Πάρτε βαθιές ανάσες, μετρήστε μέχρι το 10 ή κάντε μια σύντομη άσκηση ενσυνειδητότητας για να ηρεμήσετε.

Προσδιορίστε τα ερεθίσματα: Δώστε προσοχή σε αυτά που πυροδοτούν τον θυμό σας. Είναι συγκεκριμένα άτομα, καταστάσεις ή σκέψεις; Μόλις προσδιορίσετε τους παράγοντες που ενεργοποιούν, μπορείτε να εργαστείτε για την αντιμετώπισή τους.

Εκφραστείτε: Επικοινωνήστε τα συναισθήματά σας δυναμικά αλλά όχι επιθετικά. Χρησιμοποιήστε δηλώσεις «εγώ» για να εκφράσετε πώς νιώθετε χωρίς να κατηγορείτε τους άλλους. Για παράδειγμα, πείτε, «Νιώθω αναστατωμένος όταν…» αντί για «με θυμώνεις πάντα».

Εξασκηθείτε σε τεχνικές χαλάρωσης: Ενσωματώστε τεχνικές χαλάρωσης στην καθημερινή σας ρουτίνα, όπως βαθιά αναπνοή, προοδευτική μυϊκή χαλάρωση ή γιόγκα. Αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του άγχους και του θυμού.

Χρησιμοποιήστε χιούμορ: Μερικές φορές, η εύρεση χιούμορ σε μια κατάσταση μπορεί να διαχέει τον θυμό. Ωστόσο, προσέξτε να μην χρησιμοποιήσετε σαρκασμό ή χιούμορ που μπορεί να κλιμακώσει τη σύγκρουση.

Προκαλέστε τις αρνητικές σκέψεις: Ο θυμός συχνά τροφοδοτείται από αρνητικές σκέψεις και ερμηνείες γεγονότων. Προκαλέστε αυτές τις σκέψεις εξετάζοντας εναλλακτικές εξηγήσεις ή αναδιατυπώνοντας την κατάσταση με πιο θετικό πρίσμα.

Αναζητήστε υποστήριξη: Μιλήστε σε έναν έμπιστο φίλο, μέλος της οικογένειας ή θεραπευτή για τον θυμό σας. Μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη, προοπτικές και στρατηγικές αντιμετώπισης.

Εξασκηθείτε στην επίλυση προβλημάτων: Αντί να εστιάσετε σε αυτό που σας έκανε να θυμώσετε, εστιάστε στην εύρεση λύσεων. Βρείτε πιθανές λύσεις στο υπό εξέταση ζήτημα και εργαστείτε για την επίλυσή του εποικοδομητικά.

Ασχοληθείτε με σωματική δραστηριότητα: Η άσκηση μπορεί να είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να απελευθερώσετε τον συγκρατημένο θυμό και να μειώσετε το άγχος. Βρείτε σωματικές δραστηριότητες που σας αρέσουν, όπως περπάτημα, τζόκινγκ, χορός ή εξάσκηση σε κάποιο άθλημα.

Αποσπάστε την προσοχή σας: Ασχοληθείτε με δραστηριότητες που σας αποσπούν την προσοχή και σας βοηθούν να χαλαρώσετε, όπως να ακούτε μουσική, να διαβάζετε ένα βιβλίο ή να κάνετε ένα χόμπι που σας αρέσει.

Θυμηθείτε, η διαχείριση του θυμού είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο και εξάσκηση. Να είστε υπομονετικοί με τον εαυτό σας και μη διστάσετε να αναζητήσετε επαγγελματική βοήθεια εάν δυσκολεύεστε να ελέγξετε τον θυμό σας.

The post Τεχνικές διαχείρισης θυμού που μπορούν να σας βοηθήσουν appeared first on Miss or Madam.

Αν έχετε παιδιά σε αυτή την ηλικία σίγουρα έχετε βρεθεί στην πολύ δύσκολη θέση να αντιμετωπίσετε ξαφνικά ξεσπάσματα του παιδιού με θυμό, νεύρα, κρίσεις υστερίας και επιθετικές αντιδράσεις. Και ολ’ αυτά μπορεί να συμβούν σε δημόσιο χώρο με εσάς να προσπαθείτε να βγάλετε άκρη και να διαχειριστείτε την κατάσταση.

Πότε συμβαίνουν τα tantrum

Όπως μας εξηγούν οι ψυχολόγοι, τα tantrum τα συναντάμε συχνά στην πρώτη νηπιακή ηλικία, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν συνεχίζουν και ως την παιδική ηλικία του παιδιού. Ο αμερικάνικος χαρακτηρισμός των tantrum, ως “terrible twos, horrible threes”, δίνει πάντως με ευστοχία το ηλικιακό εύρος που τα συναντάμε συχνότερα, καθώς και την επιδείνωση της κατάστασης όσο οι γονείς αδυνατούν να τα αντιμετωπίσουν.

Χρειάζεται όμως προσοχή! Η κάθε αντίδραση του παιδιού σε οποιαδήποτε δική σας οδηγία, όπως και το απλό ξέσπασμα θυμού ή το κλάμα, δεν είναι tantrum. Στην ουσία πρόκειται για την έντονη έκρηξη θυμού που πιάνει το παιδί και την οποία δυσκολεύονται πολύ οι γονείς να αντιμετωπίσουν.

Για να το κατανοήσουμε καλύτερα, αυτή η έκρηξη οργής είναι μια μορφή κατάρρευσης κατά τη διάρκεια της οποίας το παιδί βρίσκετε εκτός ελέγχου. Το νευρικό του σύστημα δεν είναι σε θέση να χειριστεί την υπερφορτωμένη είσοδο αρνητικών συναισθημάτων τα οποία με την πάροδο του χρόνου αυξάνονται. Κατά τη διάρκεια μίας έκρηξης οργής, το παιδί βρίσκεται σε μια χαοτική κατάσταση και έτσι η αντίδρασή του είναι απρόβλεπτη.

Τα παιδικά αυτά ξεσπάσματα εμφανίζονται ξαφνικά, με θεαματικές εκρήξεις θυμού, αποσυντονισμένη συμπεριφορά και ένα παιδί που κλαίει, τσιρίζει, κοπανιέται στα πατώματα, κρατάει την αναπνοή του, κάνει εμετό, σπάει πράγματα και πολλά άλλα τέτοια που μπορεί να σας φέρουν σε κατάσταση πανικού, χωρίς να ξέρετε πώς να φερθείτε.

Η αφορμή μπορεί να είναι απλή. Τόσο απλή, όπως το να πάρετε κάτι από τα χέρια του παιδιού ή απλώς να του φορέσετε τα παπούτσια του ή να του κλείσετε το μπουφάν.

Διάβασε επίσης: Πρέπει να κάνω στο παιδί μου όλα τα χατίρια;

Λόγοι για τις εκρήξεις θυμού

Γιατί συμβαίνει όλο αυτό; Για τον πολύ απλό λόγο ότι η συναισθηματική και κοινωνική ικανότητα των παιδιών ακόμη δεν έχει εξελιχθεί. Άρα αυτές οι εκρήξεις είναι ένας τρόπος για να εκφράσουν και να διαχειριστούν τα συναισθήματά αλλά και να κατανοήσουν η να αλλάξουν το περιβάλλον τους.

Μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά σε αυτή την μικρή ηλικία δεν βρίσκουν λόγια να εκφράσουν τα συναισθήματα που τα κατακλύζουν. Επίσης με αυτή τη συμπεριφορά τα νήπια μαθαίνουν ότι έχουν τη δύναμη να σας χειραγωγούν για να πετύχουν αυτό που θέλουν.

Συνήθως αυτό που προκαλεί αυτές τις συμπεριφορές ξεκινάει από το πολύ απλό ότι το παιδί μπορεί να πεινάει, είναι κουρασμένο, έχει παίξει πολύ και δεν μπορεί να ηρεμήσει, μέχρι το ότι κάποιος του πήρε το αγαπημένο παιγνίδι, ή το απομακρύνει από το πάρκο που παίζει, η άλλα πιο δυνατά αισθήματα όπως ντροπή, φόβος, ανησυχία, ζήλια, που δεν ξέρει πώς να τα διαχειριστεί.

Μπορεί όμως να υποκρύπτουν βαθύτερες αιτίες, όπως γενικότερη αδιαφορία του γονέα στα θέλω του παιδιού, μη αποδοχή των συναισθηματικών του αναγκών, ή ακόμη και ένα γονέα υπερβολικά υποχωρητικό, που έχει δώσει στο παιδί ευθύνες ασύμβατες με την ηλικία του.

Να σημειώσουμε βέβαια, πως τα tantrum δεν αποτελούν αναπτυξιακό στάδιο, δηλαδή δεν είναι μια κατάσταση που θα αντιμετωπίσουν ούτως ή άλλως όλοι οι γονείς. Σε μεγάλο ποσοστό η εμφάνιση τους έχει να κάνει με τη σύνδεση που υπάρχει με τον γονέα, το δεσμό του με το παιδί, και τη διάθεση του να ακούσει, να συνεργαστεί και να ασχοληθεί να βρει τον λόγο της εκάστοτε αντίδρασης του παιδιού, και όχι απλώς να σταματήσει το tantrum ή να αποφύγει την εκάστοτε αφορμή του ξεσπάσματος.

Διάβασε επίσης: Μεγαλώνοντας παιδιά και γονείς με όρια

Τρόποι Αντιμετώπισης

Οι συμβουλές για το πώς να διαχειριστείτε τα, βίαια, ξεσπάσματα του μικρού σας είναι αμέτρητες. Οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα. Στο να διατηρήσετε τη ψυχραιμία σας και να μην τα βάλετε με τον εαυτό σας, καθώς τα temper tantrums είναι ένα άλλο ένα κομμάτι που ως γονιός πρέπει να μάθετε να αντιμετωπίζετε.

Ας δούμε λοιπόν πως θα το διαχειριστείτε:

Διατηρήστε την ψυχραιμία σας

Παραμείνετε ήρεμοι σε όλη τη διάρκεια της έκρηξης. Αν νευριάσετε , θα χειροτερέψετε την κατάσταση και θα είναι πιο δύσκολο και για εσάς και για το παιδί σας. Όταν μιλάτε, μιλάτε με ήρεμη και χαμηλή φωνή , και με μαλακές κινήσεις. Κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος οργής το παιδί δεν ακούει πια. Πείτε λοιπόν μόνο τις απολύτως απαραίτητες λέξεις. Χρησιμοποιείστε ένα καθησυχαστικό και ήρεμο βλέμμα καθώς το παιδί παίρνει τα συνθήματα από τη γλώσσα του σώματος σας

Βεβαιωθείτε ότι τόσο το ίδιο το παιδί όσο και τα άλλα άτομα του περιβάλλοντος είναι ασφαλή

Η ασφάλεια είναι το πιο σημαντικό ζήτημα. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί δεν βάζει σε σωματικό κίνδυνο τον εαυτό του χτυπώντας το κεφάλι του ή άλλο μέρος του σώματος. Εάν είναι δυνατόν, μεταφέρετε το παιδί σε ασφαλές μέρος.

Μην υποχωρείτε στην απαίτηση του παιδιού

Το να ενδώσετε θα ήταν μεγάλο λάθος, γιατί αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ενίσχυση ή επιβράβευση για το παιδί και με αυτό τον τρόπο θα ενθαρρύνετε χωρίς να το θέλετε την έκρηξη να επαναληφθεί.

Ελαχιστοποιήστε τον ερεθισμό που προκάλεσε την έκρηξη

Δοκιμάστε να εξαλείψετε αν είναι εφικτό ή να ελαχιστοποιήσετε την αιτία του ξεσπάσματος.

Ανακατευθύνετε την προσοχή του σε κάτι διαφορετικό

Προσπαθήστε να παρακάμψετε το «κόλλημα» του παιδιού και να κατευθύνετε την προσοχή και το ενδιαφέρον του σε κάτι διαφορετικό που ξέρετε ότι το ενδιαφέρει.

Κάντε υπομονή

Μείνετε δίπλα του μέχρι να περάσει η έξαψη, πρέπει να σας βλέπει ότι είστε δίπλα του, όμως για κανένα λόγο μην προσπαθήσετε να του μιλήσετε λογικά και να εξηγηθείτε. Μην ντρέπεστε για τον περίγυρο, και μην δώσετε καμία υπόσχεση. Ξέσπασμα είναι, θα περάσει.

Πηγή: all4mama.gr

Διάβασε επίσης: Γονείς «ελέφαντες» ή γονείς «τίγρεις»: ποιος τύπος γονέα είσαι;

The post Tantrum: Πότε συμβαίνει και πως το αντιμετωπίζω appeared first on Miss or Madam.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε κατά το διάστημα 10/11/2020 έως 25/11/2020 σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 689 παιδιών και εφήβων, εκ των οποίων 332 ηλικίας 7-13 ετών (52% αγόρια, 48% κορίτσια), και 357 ηλικίας 14-17 ετών (51,5 αγόρια, 48,5 κορίτσια).

Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας σε παιδιά και εφήβους

Σε ό,τι αφορά τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας στα παιδιά που μετείχαν στην έρευνα, διαπιστώθηκε αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς, και του θυμού.

Συγκεκριμένα, 17% των παιδιών παρουσίασαν μεγάλη επιδείνωση του στρες τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία. Ποσοστό 78% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων του στρες και 5% βελτίωση των επιπέδων του στρες.

Όσον αφορά στη μοναξιά, 24% των παιδιών ανέφεραν μεγάλη επιδείνωση τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία. Ποσοστό 74% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων της μοναξιάς και 2% βελτίωση.

Όσον αφορά στον θυμό, 21,5% των συμμετεχόντων παιδιών παρουσίασαν επιδείνωση τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία. Ποσοστό 75,5% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων θυμού, και 3% βελτίωση.

Διάβασε επίσης: Ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη στην εφηβεία

Δε βρέθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο φύλων σε κανένα από τα αρνητικά συναισθήματα.

Ανάλογα ήταν και τα ευρήματα αναφορικά με τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας στους εφήβους, στους οποίους, επίσης, βρέθηκε αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς και θυμού, ενώ, παράλληλα, παρατηρήθηκε βελτίωση στην αλτρουιστική, κοινωνικά επωφελή, συμπεριφορά.

Συγκεκριμένα, 20% των εφήβων παρουσίασαν μεγάλη επιδείνωση του στρες τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία.

Ποσοστό 74% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων του στρες και 6% βελτίωση αυτών. Όσον αφορά στη μοναξιά, 26,5% των εφήβων ανέφεραν μεγάλη επιδείνωση τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία.

Ποσοστό 70% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων της μοναξιάς και 3% βελτίωση. Όσον αφορά στον θυμό, 19,5% των συμμετεχόντων εφήβων παρουσίασαν επιδείνωση τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία.

Ποσοστό 77,5% ανέφερε μικρές αλλαγές των επιπέδων του θυμού και 3% βελτίωση. Η κοινωνικά επωφελής συμπεριφορά βελτιώθηκε στο 16% των συμμετεχόντων, 79% είχε μικρές αλλαγές, και στο 5% παρατηρήθηκε επιδείνωσή της τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με το ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία.

Δε βρέθηκε σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών ως προς τις αλλαγές στα αρνητικά συναισθήματα ή στον αλτρουισμό. Αναφέρθηκε αύξηση του χρόνου χρήσης του ίντερνετ, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των ΜΜΕ στο 68% των εφήβων που συμμετείχαν στην έρευνα. Αυτή η αύξηση ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στα κορίτσια, συγκριτικά με αυτή των αγοριών (73% έναντι 62,5%).

Διάβασε επίσης: Το άγχος στην εφηβεία

Τρόποι διαχείρισης των επιπτώσεων της πανδημίας

Από την έρευνα προέκυψε ότι οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι στην αντιμετώπιση των ψυχολογικών επιπτώσεων της πανδημίας στα παιδιά ήταν: η επαφή με την οικογένεια (78%), η επαφή με φίλους (62,5%), το παιχνίδι εκτός (64%) ή εντός σπιτιού (50%), η χρήση του διαδικτύου (54%), η μουσική (52%), το περπάτημα (48%) ή άσκηση (56%). Άλλοι τρόποι που θεωρήθηκαν σημαντικοί στην αντιμετώπιση της πανδημίας ήταν τα χόμπι (π.χ. ένα μουσικό όργανο) (47%), το ηλεκτρονικό παιχνίδι (42%), η τηλεόραση (40%) και το κατοικίδιο (43,5%).

Οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι στην αντιμετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών της πανδημίας στους εφήβους/ες ήταν η άμεση κοινωνική επαφή ή συναναστροφή (60%), η άσκηση ή το περπάτημα (57%), η χρήση του διαδικτύου (60%) και τα χόμπι (54%).

Άλλοι τρόποι που θεωρήθηκαν σημαντικοί στην αντιμετώπιση της πανδημίας ήταν τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης (43%) και το κατοικίδιο (45%). Τρόποι ψυχολογικής ανακούφισης που θα μπορούσαν να θεωρηθούν αρνητικοί είχαν πολύ μικρότερα ποσοστά: συνταγογραφούμενα φάρμακα (15%) και η χρήση ουσιών (καπνός, αλκοόλ ή άλλες ουσίες) (8%). Στα κορίτσια η καταφυγή στα συνταγογραφούμενα φάρμακα είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι στα αγόρια (18% έναντι 13%).

Η έρευνα

Η έρευνα διενεργήθηκε στο πλαίσιο της «Παγκόσμιας Μελέτης Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων» (Μελέτη COH-FIT), που είναι μία μεγάλη, διεθνής μελέτη για τον γενικό πληθυσμό όλων των χωρών που πλήττονται από την πανδημία COVID-19.

Η μελέτη COH-FIT έχει στόχο τη διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική υγεία σε καιρούς μεταδοτικών λοιμώξεων και περιοριστικών μέτρων (π.χ. περιορισμός κυκλοφορίας, κοινωνική αποστασιοποίηση, καραντίνα) και την αναγνώριση προστατευτικών παραγόντων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και παρέμβασης κατά την πανδημία COVID-19 αλλά και μελλοντικά, σε περίπτωση εμφάνισης άλλων καταστάσεων πανδημίας.

Το ερευνητικό αυτό εγχείρημα προωθείται στην Ελλάδα από τη Β’ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) σε συνεργασία με πάνω από 200 ερευνητές σε ερευνητικούς φορείς και πανεπιστήμια τουλάχιστον 40 χωρών, ανά την υφήλιο, και υπό την αιγίδα μεγάλου αριθμού εθνικών και διεθνών επιστημονικών οργανισμών.

Εθνικοί συντονιστές/ερευνητική ομάδα της μελέτης COH-FIT (Ελλάδα) είναι οι: Βασίλειος-Παντελεήμων Μποζίκας, καθηγητής Ψυχιατρικής ΑΠΘ, Αγοραστός Θ. Αγοραστός, επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής ΑΠΘ, Έλενα Δραγκιώτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Linköping University (Σουηδία) και Κωνσταντίνος Τσαμάκης, ψυχίατρος, επισκέπτης ερευνητής στο King’s College (Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο).

Αγγέλα Φωτοπούλου, ΑΠΕ-ΜΠΕ

Διάβασε επίσης: Social media: πώς επηρεάζονται οι νεαρές ηλικίες

19 λόγοι που πρέπει να σας οδηγήσουν σ’ έναν παιδοψυχολόγο

The post Αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς, και του θυμού στα παιδιά και στους εφήβους appeared first on Miss or Madam.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της Παγκόσμιας Μελέτης Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων (Μελέτη COH-FIT), στην οποία έχουν συμμετάσχει μέχρι στιγμής 108.000 άτομα από όλο τον κόσμο, σε ό,τι αφορά την Ελλάδα η αύξηση παρατηρήθηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες των ενηλίκων που μελετήθηκαν (νεαροί ενήλικες: 18-39 ετών, άτομα μέσης ηλικίας:40-64 ετών, ηλικιωμένοι +65 έτη) αλλά οι ηλικιωμένοι ήταν αυτοί που, περίπου, στο σύνολό τους παρουσίασαν μία τέτοια σημαντική αύξηση αυτών των αρνητικών ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων.

Οι άνδρες και οι γυναίκες δε διαφοροποιούνταν σε αυτήν την αύξηση. Στον αντίποδα αυτών των αρνητικών ψυχοκοινωνικών συνεπειών βρέθηκε μία σημαντική βελτίωση της κοινωνικά επωφελούς ή αλτρουιστικής συμπεριφοράς και πάλι στα 2/3 όσων συμμετείχαν στην έρευνα. Η σημαντική βελτίωση αφορούσε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με τους ηλικιωμένους, και πάλι, να επιδεικνύουν σχεδόν στο σύνολό τους

Αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς και θυμού λόγω πανδημίας: ποιο είναι το συμπέρασμα της μελέτης

Το συμπέρασμα το οποίο προκύπτει από τη μελέτη είναι ότι η αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς και θυμού είναι διπλάσια ή και τριπλάσια στη χώρα μας συγκριτικά με τις άλλες χώρες, όπου και δεν παρατηρείται η τεράστια επιβάρυνση των ηλικιωμένων που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα.

Από την άλλη, η βελτίωση των επιπέδων της επωφελούς κοινωνικά ή αλτρουιστικής συμπεριφοράς είναι διπλάσια ή και τριπλάσια στην χώρα μας συγκριτικά με τις άλλες χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα.

Στις άλλες χώρες δεν παρατηρήθηκε το επίπεδο βελτίωσης των επιπέδων αυτής της συμπεριφοράς στους ηλικιωμένους που βρέθηκε στην Ελλάδα.

Τι έδειξε η μελέτη για τις άλλες χώρες

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της μελέτης από άλλες 29 χώρες που μετείχαν δείχνουν μια σημαντική αύξηση των επιπέδων του στρες, της μοναξιάς και του θυμού, καθώς και της κοινωνικά επωφελούς συμπεριφοράς. Η σημαντική αύξηση των επιπέδων των αρνητικών ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων κυμαινόταν περίπου από το 1/5 ως το 1/3 των συμμετεχόντων.

Σε χώρες όπως η Αυστραλία, το Ιράν, Μπαγκλαντές, η Χιλή, η Βραζιλία, η Κολομβία, η Ρουμανία και η Νότια Αφρική η αύξηση αυτή των επιπέδων του στρες φτάνει στο 2/5 έως 1/2 όσων συμμετείχαν. Σημαντική αύξηση των επιπέδων θυμού βρέθηκε στα 2/5 των συμμετεχόντων στο Μπαγκλαντές, Νότια Αφρική και Βραζιλία. Σε αρκετές χώρες η επιβάρυνση σε αρνητικά συναισθήματα ήταν μεγαλύτερη στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες (π.χ. Ιταλία, Ουγγαρία, Γερμανία, Πολωνία, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία, Ιράν, Νότια Αφρική, ΗΠΑ, Βραζιλία, Ουρουγουάη κ.λ.π.).

Η βελτίωση της αλτρουιστικής συμπεριφοράς ήταν εμφανής περίπου στο 1/5 ως το 1/3 όσων συμμετείχαν, αν και υπήρχαν χώρες με πολύ χαμηλά ποσοστά βελτίωσης αυτής της συμπεριφοράς (1/10 σε Αυστραλία, Γαλλία, Ισπανία, Ιαπωνία) και κάποιες με υψηλότερα (2/5 σε Χιλή, Κολομβία και Μπαγκλαντές).

Η ομάδα των ηλικιωμένων δε φάνηκε να διαφοροποιείται ιδιαίτερα από τις άλλες δύο ηλικιακές ομάδες, τόσο στην αύξηση των επιπέδων των αρνητικών ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων όσο στη βελτίωση της αλτρουιστικής συμπεριφοράς.

Όσον αφορά τις αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης της πανδημίας, αυτές δεν διαφοροποιούνταν ιδιαίτερα μεταξύ των χωρών, με την άσκηση ή το περπάτημα, τη χρήση του διαδικτύου, τα χόμπι, την άμεση κοινωνική επαφή ή συναναστροφή, τη μελέτη ή τη μάθηση κάτι νέου, τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και τις κοινωνικές συναναστροφές από απόσταση, την εργασία στον χώρο ή στο σπίτι, την ενημέρωση για την πανδημία COVID-19, τα ΜΜΕ, τον χρόνο με ένα κατοικίδιο καθώς και τη σωματική εγγύτητα και τη σεξουαλική δραστηριότητα να αποτελούν τις κυριότερες επιλογές όσων απάντησαν στα ερωτηματολόγια. Άλλες στρατηγικές διαχείρισης, όπως η χρήση αλκοόλ ή ουσιών και τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, είχαν πολύ μικρά ποσοστά επιλογής.

Διάβασε επίσης: Οι άνθρωποι με διαταραχές εθισμού κινδυνεύουν περισσότερο από την Covid-19

Η Μελέτη COH-FIT

Η «Παγκόσμια Μελέτη Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων» (Μελέτη COH-FIT) είναι μία μεγάλη, διεθνής μελέτη για το γενικό πληθυσμό όλων των χωρών που πλήττονται από την πανδημία COVID-19. Στόχος της είναι η διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική υγεία σε καιρούς μεταδοτικών λοιμώξεων και περιοριστικών μέτρων (π.χ. περιορισμός κυκλοφορίας, κοινωνική αποστασιοποίηση, καραντίνα) και την αναγνώριση προστατευτικών παραγόντων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και παρέμβασης κατά την πανδημία COVID-19 αλλά και μελλοντικά, σε περίπτωση εμφάνισης άλλων καταστάσεων πανδημίας.

Το ερευνητικό αυτό εγχείρημα προωθείται στην Ελλάδα, από την Β΄ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με πάνω από 200 ερευνητές σε ερευνητικούς φορείς και πανεπιστήμια τουλάχιστον 40 χωρών ανά την υφήλιο και υπό την αιγίδα μεγάλου αριθμού εθνικών και διεθνών επιστημονικών οργανισμών.

Οι εθνικοί συντονιστές/ερευνητική ομάδα της μελέτης COH-FIT (GR) (Ελλάδα) είναι οι: Βασίλειος-Παντελεήμων Μποζίκας MD, PhD, καθηγητής Ψυχιατρικής, διευθυντής Β’ Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής, ΑΠΘ, Αγοραστός Αγοραστός, επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής, Β’ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική ΑΠΘ, Έλενα Δραγκιώτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Linköping της Σουηδίας και Κωνσταντίνος Τσαμάκης, ψυχίατρος, επισκέπτης ερευνητής στο King’s College στο Λονδίνο.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Διάβασε επίσης:΅Ένας στους πέντε που νόσησε με Covid-19 θα εμφανίσει κάποια ψυχική διαταραχή μέσα στο επόμενο τρίμηνο

The post Αύξηση των επιπέδων στρες, μοναξιάς και θυμού λόγω πανδημίας appeared first on Miss or Madam.

Μοιάζει με ένα φαινόμενο καιρικό που υποδηλώνει την έλευση του χειμώνα.
Κι όμως τα λόγια αυτά αναφέρονται στην ψυχική διάθεση των ανθρώπων που πάσχουν από κατάθλιψη και που αναφέρουν, εκτός των άλλων συμπτωμάτων, το σκοτείνιασμα στο οπτικό τους πεδίο.

Είναι δυνατόν από μόνη της μια ψυχική διάθεση να επηρεάσει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο;

Η απάντηση είναι θετική τόσο στην πραγματική όραση των ματιών μας όσο και στην ερμηνεία των γεγονότων της ζωής μας. Άλλωστε, η κατάθλιψη έχει χαρακτηριστεί από τους επιστήμονες της συμπεριφοράς (γνωστικούς – συμπεριφορικούς ψυχοθεραπευτές) ως μία διαταραχή του τρόπου σκέψης.

Κλινική κατάθλιψη και καταθλιπτικό συναίσθημα

Συχνά χρησιμοποιούμε τον όρο «κατάθλιψη» στην καθημερινή μας επικοινωνία για να περιγράψουμε το δυσφορικό συναίσθημα της έντονης ή επίμονης θλίψης, που, όμως, δεν έχει τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της κλινικής κατάθλιψης.

Οι περισσότεροι από εμάς στην πορεία της ζωής μας θα έρθουμε αντιμέτωποι με το συναίσθημα της κατάθλιψης ως μία φυσιολογική συναισθηματική αντίδραση σε μια σημαντική απώλεια ή θάνατο αγαπημένου προσώπου ή ως αντίδραση στο έντονο στρες μιας περιόδου της ζωής μας.

Η κατάθλιψη αυτή θα υποχωρήσει με την πάροδο του χρόνου χωρίς να χρειαστούν ιδιαίτεροι χειρισμοί, καθώς θα προσαρμοστούμε στις καινούργιες συνθήκες της ζωής μας.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κατάθλιψης;

Ο ένας στους δέκα ανθρώπους θα παρουσιάσει βαρύτερα και πιο γενικευμένα συμπτώματα.

Πέρα από την έντονη θλίψη κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, που είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο της κατάθλιψης, μπορεί, επίσης, να έχει:

• διαταραχές στην όρεξη και στον ύπνο,
• υπερδιέγερση,
• έντονο άγχος,
• γρήγορη κόπωση και επιθυμία να παραμείνει στο κρεβάτι πολλές ώρες ή ακόμα και να μη σηκωθεί καθόλου το πρωί,
• προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης,
• ελάττωση του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης στις περισσότερες δραστηριότητες της ζωής του,
• σκέψεις γύρω από τον θάνατο και την αυτοκτονία, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στην οργάνωση μίας απόπειρας αυτοκτονίας.

Η ύπαρξη των συμπτωμάτων αυτών για ένα χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων αρκεί για τη διάγνωση ενός καταθλιπτικού επεισοδίου.
Απαιτεί τη θεραπευτική αντιμετώπιση από τους ειδικούς της ψυχικής υγείας.

Ποιες είναι οι σκέψεις μας όταν βρισκόμαστε στην «καρδιά» της κατάθλιψης;

Στην καρδιά, λοιπόν, της κατάθλιψης θα βρούμε μοτίβα σκέψεων που μπορούμε να τα εντάξουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

Α. Δυσάρεστες/ αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό μας:

Οι σκέψεις αυτές, συνήθως, περιέχουν το στοιχείο της αυτομομφής, της αυτοαπαξίωσης και της ενοχής.
Χαρακτηριστικές σκέψεις είναι:
«δεν αξίζω»,
«δεν είμαι αγαπητός»,
«δεν μπορώ να καταφέρω τίποτα»,
«ευθύνομαι για τα άσχημα γεγονότα που έχουν συμβεί τόσο στη δική μου ζωή όσο και των άλλων»,
«δεν είμαι καλός άνθρωπος».

Β. Δυσάρεστες/ αρνητικές σκέψεις για τους άλλους:

Οι σκέψεις που αφορούν στους άλλους έχουν και εκείνες αρνητικό περιεχόμενο, εμποδίζοντας και δυσκολεύοντας τις σχέσεις, καθώς οι καταθλιπτικοί άνθρωποι πιστεύουν πως κανείς δεν μπορεί να τους βοηθήσει, δεν τους αγαπάει, δεν τους καταλαβαίνει κτλ.

Γ. Αρνητικές/ καταστροφικές σκέψεις για το μέλλον:

Η τρίτη μεγάλη κατηγορία σκέψεων αφορά στην πρόβλεψη των μελλοντικών γεγονότων. Όσοι πάσχουν από κατάθλιψη τείνουν να πιστεύουν ότι τίποτα ευχάριστο δεν έχει να τους προσφέρει το μέλλον και πως η ζωή τους θα εξελιχθεί χειρότερα απ’ ό,τι είναι τώρα.

Η καταστροφική αυτή θέαση του μέλλοντος μπορεί να γενικεύεται σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς της καθημερινότητάς τους και να τους στερεί την ελπίδα και το κίνητρο για να συνεχίσουν.

Θλίψη, μοναξιά, αποξένωση, απόγνωση, θυμό, άγχος, ενοχή. Αυτά είναι και τα κύρια συναισθήματα όσων πάσχουν από την ψυχική διαταραχή της κατάθλιψης.

Πώς είμαστε σίγουροι πως ο τρόπος σκέψης των καταθλιπτικών ανθρώπων είναι μη ρεαλιστικός;

Σκέψεις απόλυτες, του «όλα» ή του «τίποτα»

Οι άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη τείνουν να αντιλαμβάνονται τις καταστάσεις με έναν διχοτομικό τρόπο.
Ένα γεγονός είναι είτε θετικό είτε αρνητικό.
Αν, για παράδειγμα, δεν είμαι απόλυτα επιτυχημένος στη δουλειά μου σημαίνει πως είμαι αποτυχημένος.

Καταστροφολογία

Προβλέψεις για το μέλλον δυσοίωνες χωρίς αρκετά στοιχεία για να τις στηρίζουν μοιάζουν να είναι η συνήθης ενασχόληση των καταθλιπτικών ανθρώπων.

Ετικετοποίηση

Γενικές και απόλυτες «ταμπέλες» αποδίδονται τόσο στον ίδιο τον εαυτό, όσο και στους άλλους.
Μερικές από αυτές είναι: «είμαι αποτυχημένος», «τεμπέλης», «αχάριστος» κτλ.

Μεγέθυνση του αρνητικού και σμίκρυνση του θετικού

Οι αξιολογήσεις για τον εαυτό, για ένα άλλο άτομο ή μία κατάσταση τείνουν να μεγεθύνουν τις αρνητικές πλευρές και να μειώνουν τη σημασία των θετικών.
Για παράδειγμα, το να πάρω υψηλή βαθμολογία δε σημαίνει πως είμαι έξυπνος, αλλά αν πάρω μέτρια βαθμολογία αποδεικνύει πόσο ανεπαρκής είμαι.

Απόρριψη του θετικού

Στις συζητήσεις μας με τους ανθρώπους που πάσχουν από κατάθλιψη διαπιστώνουμε ότι πιστεύουν, αδικαιολόγητα, πως οι θετικές εμπειρίες, πράξεις και ικανότητες δε μετράνε.
Αν, για παράδειγμα, κάποιος επιτύχει στις εξετάσεις του θα το αξιολογήσει ως κάτι μη σημαντικό.

Το «διάβασμα» της σκέψης

Στην κατηγορία αυτή βρίσκονται σκέψεις για τις προθέσεις και τον τρόπο σκέψης άλλων ανθρώπων, οι οποίες, συνήθως, είναι αυθαίρετες. Π.χ. «Θα σκέφτεται για μένα πως είμαι αποτυχημένος.».

Συναισθηματική λογική

Εδώ παρατηρούμε την τάση των ανθρώπων να πιστεύουν σε κάτι, επειδή το νιώθουν σωστό, ακόμα και αν λογικά επιχειρήματα το αναιρούν. Π.χ. «Ξέρω πως είμαι αποτελεσματικός στην εργασία μου, παρ’ όλα αυτά νιώθω αποτυχημένος.».

Προσωποποίηση

Σε αυτήν τη γνωστική παγίδα πέφτει κάποιος, όταν πιστεύει ότι οι άλλοι συμπεριφέρονται αρνητικά εξαιτίας του, χωρίς να σκέφτεται εναλλακτικές ερμηνείες για τη συμπεριφορά τους. Π.χ. «Μιλάει απότομα, επειδή έκανα κάτι λάθος.».

Προτάσεις του «πρέπει»

Απόλυτες πεποιθήσεις του «πρέπει» που πιέζουν τους ανθρώπους για καλύτερες επιδόσεις και συμπεριφορά, τις οποίες δεν μπορούν πάντα να εκπληρώσουν, είναι, συνήθως, μη ρεαλιστικές και επιβαρυντικές.
Παράδειγμα μίας τέτοιας σκέψης είναι η πεποίθηση ότι πρέπει να είμαι πάντα ευγενικός, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά των άλλων.

Υπεργενίκευση

Κατά την υπεργενίκευση κάποιος τείνει να καταλήγει σε ένα γενικό αρνητικό συμπέρασμα το οποίο δεν μπορεί να προέλθει λογικά από τα γεγονότα. Π.χ. «Επειδή αισθάνθηκα άσχημα με εκείνη την παρέα σημαίνει πως δεν μπορώ να κάνω φίλους.».

Επιλεκτική αφαίρεση

Οι άνθρωποι που υποφέρουν από τις σκέψεις τους συχνά τείνουν να δίνουν υπερβολική σημασία σε μία αρνητική λεπτομέρεια, αγνοώντας τη συνολική εικόνα.
Ένα παράδειγμα τέτοιας σκέψης είναι μία μητέρα να πιστεύει  πως δεν είναι καλή ως γονιός, επειδή δεν έχει ικανοποιήσει μία επιθυμία του παιδιού της, αγνοώντας όλη την υπόλοιπη προσφορά της.

Σωληνοειδής όραση

Η τελευταία κατηγορία γνωστικών λαθών που αναφέρει ο Beck είναι η στροφή της προσοχής μόνο στις αρνητικές πλευρές μιας κατάστασης.
Έτσι μία γυναίκα μπορεί να σκεφτεί πως ο σύντροφός της δεν κάνει τίποτα σωστά, είναι μονίμως επικριτικός, αναίσθητος και ανίκανος χωρίς να σκεφτεί και θετικές πτυχές της συμπεριφοράς του.

Ποια είναι τα γνωστικά λάθη στην καθημερινότητά μας;

Οι παραμορφώσεις της πραγματικότητας που συμβαίνουν, καθώς οι άνθρωποι σκέφτονται με τρόπους μη ρεαλιστικούς, δεν είναι χαρακτηριστική ιδιότητα μόνο των καταθλιπτικών, αλλά χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης.

Όλοι μας στην καθημερινότητά μας κάνουμε λάθη, καθώς προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε το περιβάλλον και να προσαρμοστούμε σε αυτό.

Η συχνότητα των γνωστικών διαστρεβλώσεων, η έντασή τους και η δυσκολία ανάπτυξης εναλλακτικών, πιο ρεαλιστικών τρόπων σκέψης καθορίζουν την ψυχική ισορροπία.

Με μία προσεκτική παρατήρηση πάνω στις σκέψεις μας μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα γνωστικά μας λάθη, τις κατηγορίες στις οποίες σκοντάφτουμε πιο συχνά, τα συναισθήματα που μας προκαλούν.
Ποιες είναι οι δικές σας και πόσο  επηρεάζουν τον τρόπο που νιώθετε;

Photos by https://dadoudis.com/

The post Φορώντας τα παραμορφωτικά γυαλιά της κατάθλιψης! appeared first on Miss or Madam.

Στην εποχή μας όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζητούν τη συνδρομή ενός ψυχολόγου για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής τους.

Είναι αυτή η τάση αποτέλεσμα μίας επιρροής των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης ή πραγματική ανάγκη της σύγχρονης καθημερινότητας;

Οι απαντήσεις διίστανται ανάλογα με το ποιος ερωτάται.Οι πιο επιφυλακτικοί και όσοι δεν είναι γνώστες αυτής, της σχετικά καινούργιας επιστήμης, θα μας μιλήσουν για πολυτέλεια ή για περιττή παροχή.
Το ίδιο θα επικαλεστούν και οι άνθρωποι που απευθύνθηκαν στον ειδικό και δεν ένιωσαν να παίρνουν βοήθεια.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που βελτίωσαν την ποιότητα της ζωής τους και ξεπέρασαν σοβαρές ψυχικές παθήσεις, καθισμένοι στη μία από τις δύο πολυθρόνες της ψυχοθεραπείας.

Όσοι βρέθηκαν στην αισιόδοξη θέση της ψυχικής ίασης ή ενδυνάμωσης θα περιέγραφαν την εμπειρία τους με έναν ανάλογο τρόπο:

Ψυχολόγος: Νέα τάση ή αναγκαιότητα; – Το σκηνικό τις ψυχικής αποκάλυψης

Ένα γραφείο με δύο πολυθρόνες ή με έναν καναπέ. Ένας ήρεμος άνθρωπος καθισμένος έτοιμος να ακούσει όσα έχουμε να πούμε.

Μικρός ή μεγάλος χώρος, λιτός ή όχι, γεμάτος βιβλία ή διακοσμητικά αντικείμενα. Ένα γραφείο χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς στο ύφος και στο στυλ της επίπλωσης, περισσότερο ταιριαστός με το γούστο του ιδιοκτήτη του.

Γρήγορα, ο χώρος αυτός, μετά από λίγες επισκέψεις, θα μετατραπεί σε μια φωλιά ασφάλειας, αλλά και έντονης πνευματικής εργασίας.

Θα είναι ο τόπος που θα παρουσιάσουμε τη ζωή μας και θα αναλογιστούμε μαζί με τον ψυχολόγο, τις πηγές των προβλημάτων μας και τις πιθανές τους λύσεις.

Ο ψυχολόγος θα είναι εκεί συνοδοιπόρος σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας.

Έτοιμος να παρέχει τις γνώσεις του με τους ιδιαίτερους τρόπους που γνωρίζει, ώστε ο άνθρωπος που κάθεται απέναντί του, να οργανώσει τη σκέψη και τα προβλήματά του.

Ο στόχος πάντα ο ίδιος, να βρει λύσεις, να ανακουφιστεί από τα δυσάρεστα συναισθήματα και το άγχος. Ακόμηα, να απαλλαγεί από ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως πόνους και χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με τα βουβά συναισθήματά του.

Να βελτιώσει τις σχέσεις του και την απόδοση στην εργασία του. Και πάντα με τον απώτερο στόχο να αυξήσει την ποιότητα της ζωής του, να γίνει πιο ήρεμος και πιο ευτυχισμένος.

Ο ψυχολόγος με έναν τρόπο που κανένας δεν έχει ξεκάθαρα κατανοήσει, χωρίς να δώσει συμβουλές, χωρίς να προτείνει ο ίδιος λύσεις, θα βοηθήσει τον πελάτη του να προσανατολιστεί στα βασικά θέματα της ζωής του.

Μέσα από ερωτήσεις κατάλληλα ειπωμένες και στοχευμένες σε καίρια θέματα, με μία Σωκρατική συνήθως τακτική, θα μας βοηθήσει να φέρουμε στο φως βαθιά κρυμμένες σκέψεις και συναισθήματα του παρελθόντος.

Η ήσυχη παρουσία του θα είναι το σημείο αναφοράς μας.
Ο προβληματισμός του πάνω στα προβλήματά μας και η ικανότητά του να σιωπά, να ακούει και να συναισθάνεται θα είναι τόσο βοηθητική, ώστε το έντονο άγχος θα υποχωρήσει και η αντίληψη πως όλα μπορούν να αλλάξουν θα φέρει αισιοδοξία και ανακούφιση.

Είναι βοήθεια μόνο η ψυχοθεραπεία;

Δεν είναι, ωστόσο, απαραίτητο ότι η βοήθεια που μπορούμε να πάρουμε από έναν ψυχολόγο βρίσκεται πάντα στις συνεδρίες που διαδραματίζονται στο γραφείο του.

Επίσης, βοηθητική μπορεί να μας φανεί η ανάγνωση άρθρων και βιβλίων που μπορούμε να βρούμε τόσο στο διαδίκτυο όσο και στα ράφια των βιβλιοπωλείων.

Μέσα από τον πεζό, τον γραπτό λόγο μπορούμε να ανακαλύψουμε καλές πρακτικές τόσο για τη διαχείριση διάφορων θεμάτων που μας απασχολούν όσο και για την αναζήτηση της ψυχικής μας ισορροπίας και της ενδυνάμωσής μας.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και μέσω ενημερωτικών ομιλιών και σεμιναρίων που πολλοί ειδικοί του χώρου της ψυχικής υγείας οργανώνουν κατά τακτά χρονικά διαστήματα.

Σεμινάρια και συναντήσεις με βιωματικές ασκήσεις, στις οποίες εμπλεκόμαστε ενεργά, παιχνίδια ρόλων, ασκήσεις χαλάρωσης και οραματισμού αποτελούν πολύ δυνατά εργαλεία.

Μας βοηθούν τόσο στο να αναπτύξουμε έναν προβληματισμό και μία συλλογιστική πάνω σε συγκεκριμένα θέματα, όσο και να απελευθερωθούμε από συναισθήματα και βασανιστικές σκέψεις.

Ωστόσο, κρίνεται απαραίτητο, με όποιο τρόπο και αν έρθουμε σε επαφή με έναν ψυχολόγο, να σιγουρευτούμε για τις σπουδές και την ακαδημαϊκή κατάρτισή του, ώστε να είμαστε ασφαλείς πως οι πρακτικές που προτείνει είναι έγκυρες και δοκιμασμένες με επιστημονικό τρόπο.

Στη συνέχεια το συναίσθημα της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης, όταν αναπτυχθεί, θα είναι ο θετικός προγνωστικός παράγοντας για την επιτυχία της συνεργασίας μας μαζί του.

Αν, λοιπόν, όλα κυλήσουν ομαλά και φτάσουμε σε αυτό το σημείο, θα είμαστε έτοιμοι για την πρώτη μας αλλαγή!

Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για την πρώτη επίσκεψη στον ψυχολόγο;

Όταν νιώσουμε την ανάγκη να πάμε στον ψυχολόγο σημαίνει πως έφτασε η στιγμή.

Δεν υπάρχει εγκυρότερο κριτήριο, από την ίδια την σκέψη πως χρειαζόμαστε μία  βοήθεια πέρα από τις συνηθισμένες μας ρουτίνες.

Συνήθως πριν από τη σκέψη αυτή έχουν προηγηθεί πολλές προσπάθειες να αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα χωρίς αποτέλεσμα. Ίσως σκεφτόμαστε πως βρισκόμαστε σε αδιέξοδο ή πως δεν υπάρχει λύση για όσα αντιμετωπίζουμε.

Όταν, λοιπόν, όλες μας οι στρατηγικές και οι τρόποι διαχείρισης των δυσκολιών μοιάζουν να μην επαρκούν και να μη φέρνουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, σημαίνει πως ήρθε ο καιρός για έναν επιστημονικό τρόπο προσέγγισής τους. Ήρθε η ώρα να επισκεφτούμε έναν ψυχολόγο.

Αν παρατηρήσουμε για ένα διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων πως έχουμε έντονο άγχος που δεν υποχωρεί.

Ένα στοιχείο που μας δείχνει πως κάτι δεν πηγαίνει  καλά στη ζωή μας είναι τα έντονα αρνητικά συναισθήματα που δεν υποχωρούν.
Το έντονο άγχος που μπορεί να κορυφώνεται ή όχι σε κρίσεις πανικού, που προκαλεί επίμονες αγχώδεις σκέψεις σε σχέση με την υγεία ή την ασφάλεια τη δική μας ή των οικείων μας ανθρώπων, ή που σωματοποιείται με πόνους στο κεφάλι και στην κοιλιά.

Επίσης, φοβίες με διάφορο περιεχόμενο, από τον κίνδυνο που διατρέχουμε με την απομάκρυνσή μας από το σπίτι, στους κλειστούς χώρους και σε  ψηλά κτήρια. Ή ακόμα και φόβους για διάφορα αντικείμενα ή ζώα.
Η άμεση αντιμετώπιση αυτών των συμπτωμάτων εγγυάται και την καλή πορεία της μετέπειτα ψυχικής μας υγείας.

Αν παρατηρήσουμε για διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων πως έχουμε έντονη θλίψη την οποία δεν μπορούμε να εξηγήσουμε.

Ένα ακόμα σύμπτωμα το οποίο δεν πρέπει να παραβλέψουμε είναι η επίμονη θλίψη, την οποία δεν μπορούμε  να δικαιολογήσουμε με ένα γεγονός που συνέβη στη ζωή μας. Μπορεί να συνοδεύεται από έλλειψη όρεξης, αϋπνία και μείωση της λειτουργικότητάς μας. Μπορεί να μας ωθεί σε συχνά ξεσπάσματα κλάματος ή να προκαλεί αδικαιολόγητη κόπωση.

Η θλίψη αυτή, η οποία δε βελτιώνεται με την πάροδο των ημερών, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σύμπτωμα πρόδρομο μιας διαταραχής διάθεσης, όπως είναι η κατάθλιψη.
Για να αποφύγουμε την αρνητική αυτή εξέλιξη είναι καλό να απευθυνθούμε σε έναν ειδικό και να ζητήσουμε τη βοήθειά του.

Αν νιώθουμε σωματικά συμπτώματα τα οποία δεν έχουν οργανική προέλευση.

Τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται και που πολλές φορές δεν γίνονται καν αντιληπτά έχουν την τάση να σωματοποιούνται. Μετατρέπονται σε χρόνιο πόνους  και σε παθήσεις.

Συχνά προβλήματα σωματοποίησης είναι οι πονοκέφαλοι, οι κοιλιακοί πόνοι που προκαλούνται από ευερέθιστο έντερο, τα αυτοάνοσα νοσήματα,  οι ορμονικές διαταραχές, αλλά και απλοί πόνοι στην πλάτη, στο στομάχι, στις αρθρώσεις και στους μύες. Τα συμπτώματα αυτά υποδηλώνουν την ύπαρξη υψηλού άγχους ή μίας υπολανθάνουσας κατάθλιψης.

Το σώμα μας  κάνει μία έκκληση βοήθειας, φωνάζει μέσα από τα συμπτώματά του να το ακούσουμε και να του παράσχουμε την κατάλληλη φροντίδα. Οπότε η επίσκεψη σε έναν ψυχολόγο μπορεί να βοηθήσει στην απεμπλοκή των παγιδευμένων συναισθημάτων και στην επακόλουθη σωματική ανακούφιση.

Αν βιώνουμε ψυχικά συμπτώματα ή έχουμε σκέψεις που δεν μπορούμε εξηγήσουμε ή μας φαίνονται παράλογα.

Μία ψυχική διάθεση που σπάνια νοηματοδοτούμε ως επιβλαβή για τον εαυτό μας είναι η έντονη νευρικότητα ή όπως οι ειδικοί την ονομάζουν, η ευερεθιστότητα. Μας προκαλεί υπερδιέγερση με αποτέλεσμα να μην μπορούμε εύκολα να χαλαρώσουμε, να μην μπορούμε να ξεκουραστούμε, να απολαύσουμε καθισμένοι μία συζήτηση ή μία ανάπαυλα μέσα στην ημέρα.

Επίσης, σκέψεις όπως ότι οι άλλοι θέλουν να μας βλάψουν, ότι κάτι κακό θα μας συμβεί τις επόμενες μέρες ή ώρες, η καταστροφική θέαση του μέλλοντός μας είναι ενδεικτικές της ψυχικής έντασης. Μπορεί να είναι σκέψεις που μας φαίνονται και εμάς παράλογες αλλά που δεν μπορούμε να τις εμποδίσουμε, που νιώθουμε πως εισβάλλουν στο μυαλό μας και μας προκαλούν στρες.

Όταν δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε ένα πρόβλημα.

Πολλές φορές μπορεί να έρθουμε αντιμέτωποι με ένα δίλημμα, με μία απόφαση που χρειάζεται να πάρουμε και που μοιάζει σε εμάς πολύ δύσκολη.
Μπορεί να νιώθουμε μπερδεμένοι, διχασμένοι ακόμα και φοβισμένοι και αυτό να μας προκαλεί άγχος και να μας πιέζει.
Η συζήτηση με έναν ειδικό μπορεί να μας βοηθήσει να προσανατολιστούμε στις επιθυμίες και στις ανάγκες μας ή ακόμα να μας βοηθήσει να αναπτύξουμε μία πιο ρεαλιστική οπτική, αποβάλλοντας σκέψεις καταστροφικές ή απόλυτες και αρνητικές.

Όταν αντιμετωπίζουμε δυσκολίες στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους.

Είναι κοινό βίωμα των περισσότερων από εμάς οι δυσκολίες στις σχέσεις, τόσο στην επικοινωνία, όσο και στην ικανότητα συναισθηματικής σύνδεσης και στην ανάπτυξη της οικειότητας.

Πολλές φορές ενώ όλα δείχνουν καλά σε μία σχέση μπορεί να ασφυκτιούμε, να νιώθουμε πιεσμένοι ή να βιώνουμε συναισθηματικό κενό.

Ακόμα, μπορεί να μη γνωρίζουμε τρόπους διαχείρισης τόσο των παιδιών όσο και των συντρόφων, των γονιών, των φίλων και των συναδέλφων μας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η καθοδήγηση από έναν ψυχολόγο μπορεί να βελτιώσει κατά πολύ τόσο την ίδια τη σχέση όσο και τα δικά μας συναισθήματα γι’ αυτήν.

Όταν θέλουμε να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας.

Η αυτογνωσία και μόνο είναι ένας σημαντικός λόγος που κάποιος θα μπορούσε να εμπλακεί σε μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία.
Η εστίαση στον εαυτό μας, η αυτοπαρατήρηση και η ανάπτυξη ενός προβληματισμού πάνω στις συμπεριφορές, στις σκέψεις και στα συναισθήματά μας, μπορεί να διαδραματιστεί με τη μεγαλύτερη ασφάλεια στο γραφείο ενός ειδικού.

Ο ψυχολόγος σε αυτήν την περίπτωση θα μας παρέχει το πλαίσιο, τον χώρο και τον χρόνο για την ενδοσκόπηση που έχουμε ανάγκη. Επίσης, η επικεντρωμένη, στα ουσιώδη, ματιά του θα βοηθήσει την εξέλιξη της σκέψης μας και θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε όσα μέχρι τότε μοιάζουν θολά ή απρόσιτα.

Ποιες δυσκολίες μπορεί να μας αποτρέψουν να επισκεφτούμε ένα ψυχολόγο;

Αν παρ’όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και το ειδυλλιακό σκηνικό που περιγράψαμε παραπάνω δυσκολευόμαστε να πάρουμε την απόφαση να κλείσουμε το πρώτο μας ραντεβού, σημαίνει πως μας εμποδίζουν κάποιες βαθύτερες σκέψεις.

Ίσως μας είναι ακόμη δύσκολο να αποδεχτούμε τον ρόλο που ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να διαδραματίσει στη ζωή μας.

Πόσες αντιστάσεις μπορεί να υψωθούν μέσα μας στη σκέψη πως ίσως είναι καιρός να πάρουμε επιστημονική βοήθεια για ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε;

Σίγουρα η απάντηση αλλάζει για τον καθένα ανάλογα με τις αντιλήψεις και τα βιώματά του.
Είναι, ωστόσο, κοινός τόπος πως η απόφαση να επισκεφτούμε ψυχολόγο ξυπνάει μέσα μας τόσο θετικά όσο και αρνητικά συναισθήματα και σκέψεις.

Ποιες είναι, λοιπόν, οι κρυμμένες αντιλήψεις που μας κάνουν να δυσφορούμε στη σκέψη πως χρειαζόμαστε έναν ειδικό για την ενδυνάμωση ή την αποκατάσταση της ψυχικής μας υγείας;

Η πεποίθηση πως θα έπρεπε να τα είχαμε καταφέρει μόνοι μας:

Πολλές φορές οι εμπειρίες του παρελθόντος μας έχουν διδάξει πως οι δυνατοί άνθρωποι καταφέρνουν να ξεπερνούν τα εμπόδια της ζωής, χωρίς να ζητούν βοήθεια.

Η αντίληψη αυτή μας κάνει να νιώθουμε περηφάνεια όταν καταφέρνουμε να διαχειριζόμαστε μόνοι τις δυσκολίες, αλλά παράλληλα μας στερεί το δώρο της βοήθειας.

Οι ψυχολόγοι έρχονται εδώ να υπογραμμίσουν πως για τη διατήρηση της καλής ψυχικής μας ισορροπίας χρειάζεται να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας και να ζητάμε βοήθεια για όσες δυσκολευόμαστε να καλύψουμε μόνοι μας.

Αν πάω σε έναν ψυχολόγο σημαίνει πως είμαι ψυχικά άρρωστος:

Μία παγιωμένη αντίληψη, που, δυστυχώς εξακολουθεί και στις μέρες μας να επηρεάζει αρκετούς ανθρώπους, ορίζει πως όποιος έχει ανάγκη από ειδικό ψυχικής υγείας έχει ένα σοβαρό ψυχικό ή νοητικό νόσημα.

Στην πραγματικότητα η περιοδική επαφή με τους ειδικούς στον χώρο της ψυχικής υγείας μπορεί να προφυλάξει από άγχος, κατάθλιψη και άλλες ψυχικές παθήσεις.

Μπορεί να μας βοηθήσει ακόμα να οργανωθούμε καλύτερα προς τους στόχους μας, να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας, να εξομαλύνουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. Κάτω από το πρίσμα αυτό, η επίσκεψη στον ψυχολόγο, τακτική ή όχι, μπορεί να λειτουργήσει ψυχοπροφυλακτικά.

Δεν μου χρειάζεται ο ψυχολόγος αν έχω φίλους:

Πολλές φορές συγχέεται ο ρόλος του ψυχολόγου με αυτόν του φίλου, καθώς μία από τις βασικές λειτουργίες του ειδικού είναι να ακούει και να κατανοεί.

Εδώ και αιώνες η συναισθηματική στήριξη είναι ένα αγαθό που επιθυμούμε να απολαμβάνουμε μέσα στις στενές μας σχέσεις. Στις μέρες μας, ωστόσο, πολλές φορές το υποστηρικτικό μας δίκτυο είναι περιορισμένο και εμείς βιώνουμε μοναξιά και την ανάγκη να μιλήσουμε χωρίς να μας κρίνουν.

Από την άλλη η διαφορά του ψυχολόγου με τον φίλο ακροατή είναι πως την ώρα που ο ψυχολόγος ακούει, οργανώνει στη σκέψη του τρόπους βοήθειας, οι οποίοι είναι δοκιμασμένοι πολλά χρόνια στα γραφεία των ειδικών και επιστημονικά τεκμηριωμένοι από έρευνες και πειραματικές διαδικασίες.

Δεν μπορώ να ανταποκριθώ στο κόστος μίας ψυχοθεραπείας ή συμβουλευτικής:

Ένας ανασταλτικός παράγοντας για πολλούς, ιδίως καθώς διανύουμε μία εποχή οικονομικής κρίσης, είναι τα χρήματα που θα δαπανηθούν. Οι συνεδρίες κοστίζουν και έχουν διάρκεια από μερικούς μήνες μέχρι και χρόνια. Το κόστος φαντάζει τεράστιο και εμείς νιώθουμε ανίκανοι να ανταποκριθούμε.

Η αλήθεια, ωστόσο, για πολλούς από εμάς είναι πως με μία σωστή διαχείριση των οικονομικών και με άλλη ιεράρχηση των αναγκών μπορούμε να εξοικονομήσουμε το κονδύλι για την ψυχική μας υγεία.

Επίσης, η ισορροπημένη ψυχική μας διάθεση θα μας αποτρέψει μελλοντικά από περιττές δαπάνες, στις οποίες καταφεύγουμε για να αυξήσουμε την καλή μας διάθεση.
Θα μειωθούν οι ιατρικές δαπάνες και οι δαπάνες σε φάρμακα, καθώς θα μειώσουμε τα σωματικά συμπτώματα που συνδέονται με το άγχος και την κατάθλιψη.

Τέλος, απομακρύνοντας τα αγχώδη και καταθλιπτικά μας συναισθήματα, αυξάνουμε τις πιθανότητες για επαγγελματική ανέλιξη και επιτυχία, η οποία συνδέεται με την αύξηση των εισοδημάτων μας.

Δεν μπορώ να μιλήσω σε έναν ξένο για τα προβλήματά μου:

Είναι σίγουρα δύσκολο να απευθυνθούμε σε έναν άνθρωπο που δεν τον γνωρίζουμε καθόλου και να νιώσουμε άνεση να του εκφράσουμε τους κρυφούς μας φόβους.

Πολλοί από εμάς έχουμε βιώσει στιγμές που μας είναι δύσκολο να διαχειριστούμε τη συμπεριφορά ή τα συναισθήματά μας, έχουμε νιώσει ντροπή, φόβο, απογοήτευση από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Η σκέψη πως όλα αυτά τα προβλήματα, που μας κάνουν να νιώθουμε δυσάρεστα, θα χρειαστεί να τα εκθέσουμε μπροστά σε έναν άγνωστο, μπορεί να μας προκαλέσει τρόμο και να μας αποθαρρύνει.

Δεν θα πρέπει, όμως, να ξεχνάμε, πως όταν η σκέψη αυτή υπερισχύει μέσα μας, θα απευθυνθούμε σε έναν επαγγελματία, ειδικά εκπαιδευμένο να ακούει και να κατανοεί τις δυσκολίες των ανθρώπων.

Χρειάζεται να σκεφτούμε πως ο ειδικός έχει ακούσει και άλλα προβλήματα ανθρώπων, έχει διευρύνει την αποδοχή του για τις ανθρώπινες συμπεριφορές, μπορεί να συντονιστεί με τα συναισθήματά μας και να μας ανακουφίσει.

Στην πραγματικότητα αυτός ο ξένος, ο ειδικός ψυχικής υγείας, είναι ο άνθρωπος που θα αντιδράσει με τον ασφαλέστερο τρόπο, ώστε να μη νιώσουμε εκτεθειμένοι και να τον εμπιστευτούμε.

Πώς θα μπορέσουμε να επιλέξουμε τον κατάλληλο επαγγελματία;

Καθώς, λοιπόν, έχουμε παλέψει με τις αρνητικές μας σκέψεις, έχουμε πάρει την απόφαση.
Έχει φτάσει η ώρα για την πρώτη μας επίσκεψη! Πώς, όμως, θα μπορέσουμε να επιλέξουμε τον κατάλληλο επαγγελματία; Το είδος της βοήθειας που χρειαζόμαστε θα καθορίσει και τον κατάλληλο ειδικό.

Ψυχολόγος, ψυχίατρος ή σύμβουλος ψυχικής υγείας;

Ψυχολόγος:

Το αντικείμενο εργασίας των ψυχολόγων καταλαβαίνουμε ότι είναι ευρύ.
Μπορεί να εκτείνεται από την κλινική εργασία με ατομικές ή ομαδικές συνεδρίες, μέχρι το εκπαιδευτικό πλαίσιο για θέματα μάθησης των παιδιών και διαχείρισης των σχέσεων με τους συνομηλίκους και τους εκπαιδευτικούς τους.
Επίσης, ένας ψυχολόγος μπορεί να ασχολείται με ερευνητικά προγράμματα για την προώθηση της γνώσης γύρω από τα θέματα της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Φυσικά, οι τομείς της ψυχολογίας δεν εξαντλούνται εδώ.Από όλες αυτές τις ειδικεύσεις ο κατάλληλος ψυχολόγος που θα μπορέσει να ασχοληθεί ατομικά με τα προβλήματά μας ονομάζεται κλινικός και είναι είτε σύμβουλος είτε ψυχοθεραπευτής.

Συμβουλευτικός ψυχολόγος ή Σύμβουλος ψυχικής υγείας:

Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας είναι συνήθως ψυχολόγος και το αντικείμενό του είναι η συμβουλευτική εργασία.
Λαθεμένα πολλοί πιστεύουν ότι η συμβουλευτική αναφέρεται σε συμβουλές που δίνει ο ειδικός στον ενδιαφερόμενο. Η συμβουλευτική ως όρος προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «συμβουλεύομαι» και σημαίνει πως σκέφτομαι μαζί με τον άλλο για ένα θέμα ή πρόβλημα.

Ο σύμβουλος μπορεί να ασχοληθεί είτε με θέματα επιλογής καριέρας και επαγγελματικού προσανατολισμού, με θέματα και δυσκολίες γάμου, δουλεύοντας με ζευγάρια, με θέματα παιδιών και διαχείριση των δυσκολιών της ανατροφής τους.

Η διαφορά από τον ψυχοθεραπευτή είναι πως το επίκεντρο της εργασίας είναι η λύση ενός προβλήματος της ζωής του ενδιαφερόμενου και όχι η αλλαγή στάσης, συμπεριφοράς, αντίληψης και των συναισθημάτων του ίδιου του ενδιαφερόμενου.

Ψυχοθεραπευτής:

Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να είναι είτε ψυχολόγος είτε ψυχίατρος, ο οποίος έχει εκπαιδευτεί σε μία μορφή ψυχοθεραπείας, όπως είναι η ψυχανάλυση, η γνωστική – συμπεριφορική ψυχοθεραπεία και οι ανθρωπιστικές θεραπείες.

Στον ψυχοθεραπευτή χρειάζεται να απευθυνθούμε όταν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε είναι γενικευμένα.
Μπορεί, δηλαδή, να εκτείνονται από συγκεκριμένα γεγονότα της ζωής μας, μέχρι και προβλήματα στις σχέσεις μας με τους άλλους, στο πώς νιώθουμε και τι σκεφτόμαστε για όσα αντιμετωπίζουμε.

Επίσης, η ψυχοθεραπεία συνιστάται όταν υπάρχει κάποια οργανωμένη ψυχική διαταραχή, όπως είναι η κατάθλιψη, η διαταραχή κρίσεων πανικού, οι φοβίες κτλ.
Ο χρόνος της ψυχοθεραπείας μπορεί να εκτείνεται από λίγες συνεδρίες (όχι λιγότερες από δέκα) μέχρι ένα δύο χρόνια ή και περισσότερα.

Ψυχίατρος:

Όταν υποφέρουμε από χρόνια συμπτώματα μεγάλης έντασης και θέλουμε άμεσα να απαλλαγούμε από αυτά θα χρειαστούμε επιπρόσθετη φαρμακευτική βοήθεια.

Την φαρμακευτική αγωγή θα μας την παρέχει ψυχίατρος, ο μόνος ειδικός που έχει τις επαρκείς γνώσεις για να παρακολουθεί την πορεία μας σε σχέση με τα φαρμακευτικά σκευάσματα ψυχικής υγείας.
Επιπλέον, ο ψυχίατρος με κατάλληλες ερωτήσεις και ορισμένες συμβουλές θα μας βοηθήσει να βρούμε τρόπους διαχείρισης των προβλημάτων μας.

Ο κύριος στόχος, ωστόσο, της εργασίας μας με τον ιατρό της ψυχικής υγείας θα είναι η ανταπόκρισή μας στα φάρμακα.

ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ

Καθόλου τυχαία η αρχή της δημιουργίας του κόσμου δεν ξεκίνησε από τον λόγο, τη λογική.
Ο λόγος ως μέσο έκφρασης των εσωτερικών μας ανησυχιών, των βιωμάτων μας και του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας θα αποτελέσει το πρώτο εργαλείο.

Στόχος η λογική πίσω από όλα όσα μας συμβαίνουν.
Οι «κανόνες» που διέπουν τη ζωή μας, που την ορίζουν με έναν ορατό ή αόρατο τρόπο.

Όταν η ζωή μας αποκτήσει μία λογική εξήγηση, ένα νόημα που να μπορέσουμε να το δεχτούμε, όλα τα συμπτώματα θα καταρρεύσουν σαν ένας πύργος από τραπουλόχαρτα και τα προβλήματά μας θα βιωθούν από μία νέα οπτική.

Πόσο έτοιμοι είστε, λοιπόν, να ξεκινήσετε το μεγάλο ταξίδι του λόγου και της λογικής;
Αλλά και όσοι επιστρέφετε ή έχετε επιστρέψει πριν καιρό, πόσα εφόδια έχετε αποκομίσει;
Πόσο πιο πλούσιοι σε εμπειρίες νιώθετε τώρα;

Photo2 by dadoudis.com/

The post Ψυχολόγος: Νέα τάση ή αναγκαιότητα; appeared first on Miss or Madam.