Σκοτεινός ο ορίζοντας, οι μέρες μουντές και γκρίζες.
Ακόμα κι αν ο ήλιος λάμπει εν τω μέσω μίας φωτεινής ημέρας, το φως που διαχέει γύρω είναι ψυχρό και κρύο.

Μοιάζει με ένα φαινόμενο καιρικό που υποδηλώνει την έλευση του χειμώνα.
Κι όμως τα λόγια αυτά αναφέρονται στην ψυχική διάθεση των ανθρώπων που πάσχουν από κατάθλιψη και που αναφέρουν, εκτός των άλλων συμπτωμάτων, το σκοτείνιασμα στο οπτικό τους πεδίο.

Είναι δυνατόν από μόνη της μια ψυχική διάθεση να επηρεάσει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο;

Η απάντηση είναι θετική τόσο στην πραγματική όραση των ματιών μας όσο και στην ερμηνεία των γεγονότων της ζωής μας. Άλλωστε, η κατάθλιψη έχει χαρακτηριστεί από τους επιστήμονες της συμπεριφοράς (γνωστικούς – συμπεριφορικούς ψυχοθεραπευτές) ως μία διαταραχή του τρόπου σκέψης.

Κλινική κατάθλιψη και καταθλιπτικό συναίσθημα

Συχνά χρησιμοποιούμε τον όρο «κατάθλιψη» στην καθημερινή μας επικοινωνία για να περιγράψουμε το δυσφορικό συναίσθημα της έντονης ή επίμονης θλίψης, που, όμως, δεν έχει τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της κλινικής κατάθλιψης.

Οι περισσότεροι από εμάς στην πορεία της ζωής μας θα έρθουμε αντιμέτωποι με το συναίσθημα της κατάθλιψης ως μία φυσιολογική συναισθηματική αντίδραση σε μια σημαντική απώλεια ή θάνατο αγαπημένου προσώπου ή ως αντίδραση στο έντονο στρες μιας περιόδου της ζωής μας.

Η κατάθλιψη αυτή θα υποχωρήσει με την πάροδο του χρόνου χωρίς να χρειαστούν ιδιαίτεροι χειρισμοί, καθώς θα προσαρμοστούμε στις καινούργιες συνθήκες της ζωής μας.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κατάθλιψης;

Ο ένας στους δέκα ανθρώπους θα παρουσιάσει βαρύτερα και πιο γενικευμένα συμπτώματα.

Πέρα από την έντονη θλίψη κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, που είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο της κατάθλιψης, μπορεί, επίσης, να έχει:

  • διαταραχές στην όρεξη και στον ύπνο,
  • υπερδιέγερση,
  • έντονο άγχος,
  • γρήγορη κόπωση και επιθυμία να παραμείνει στο κρεβάτι πολλές ώρες ή ακόμα και να μη σηκωθεί καθόλου το πρωί,
  • προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης,
  • ελάττωση του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης στις περισσότερες δραστηριότητες της ζωής του,
  • σκέψεις γύρω από τον θάνατο και την αυτοκτονία, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στην οργάνωση μίας απόπειρας αυτοκτονίας.

Η ύπαρξη των συμπτωμάτων αυτών για ένα χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων αρκεί για τη διάγνωση ενός καταθλιπτικού επεισοδίου.
Απαιτεί τη θεραπευτική αντιμετώπιση από τους ειδικούς της ψυχικής υγείας.

Ποιες είναι οι σκέψεις μας όταν βρισκόμαστε στην «καρδιά» της κατάθλιψης;

Στην καρδιά, λοιπόν, της κατάθλιψης θα βρούμε μοτίβα σκέψεων που μπορούμε να τα εντάξουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

Α. Δυσάρεστες/ αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό μας:

Οι σκέψεις αυτές, συνήθως, περιέχουν το στοιχείο της αυτομομφής, της αυτοαπαξίωσης και της ενοχής.
Χαρακτηριστικές σκέψεις είναι:
«δεν αξίζω»,
«δεν είμαι αγαπητός»,
«δεν μπορώ να καταφέρω τίποτα»,
«ευθύνομαι για τα άσχημα γεγονότα που έχουν συμβεί τόσο στη δική μου ζωή όσο και των άλλων»,
«δεν είμαι καλός άνθρωπος».

Β. Δυσάρεστες/ αρνητικές σκέψεις για τους άλλους:

Οι σκέψεις που αφορούν στους άλλους έχουν και εκείνες αρνητικό περιεχόμενο, εμποδίζοντας και δυσκολεύοντας τις σχέσεις, καθώς οι καταθλιπτικοί άνθρωποι πιστεύουν πως κανείς δεν μπορεί να τους βοηθήσει, δεν τους αγαπάει, δεν τους καταλαβαίνει κτλ.

Γ. Αρνητικές/ καταστροφικές σκέψεις για το μέλλον:

Η τρίτη μεγάλη κατηγορία σκέψεων αφορά στην πρόβλεψη των μελλοντικών γεγονότων. Όσοι πάσχουν από κατάθλιψη τείνουν να πιστεύουν ότι τίποτα ευχάριστο δεν έχει να τους προσφέρει το μέλλον και πως η ζωή τους θα εξελιχθεί χειρότερα απ’ ό,τι είναι τώρα.

Η καταστροφική αυτή θέαση του μέλλοντος μπορεί να γενικεύεται σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς της καθημερινότητάς τους και να τους στερεί την ελπίδα και το κίνητρο για να συνεχίσουν.

Θλίψη, μοναξιά, αποξένωση, απόγνωση, θυμό, άγχος, ενοχή. Αυτά είναι και τα κύρια συναισθήματα όσων πάσχουν από την ψυχική διαταραχή της κατάθλιψης.

κατάθλιψη, υγεία
Πώς μπορεί να νιώθουν όσοι σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο;

Πώς είμαστε σίγουροι πως ο τρόπος σκέψης των καταθλιπτικών ανθρώπων είναι μη ρεαλιστικός;

Μία πιο προσεκτική παρατήρηση στον τρόπο που οι καταθλιπτικοί ερμηνεύουν τα γεγονότα της ζωής τους, θα επιβεβαιώσει την αρχική υποψία του γνωστικού ψυχολόγου Aaron Beck.
Ο Aaron Beck ανέπτυξε τη θεωρία των γνωστικών διαστρεβλώσεων και μας μίλησε για τις κατηγορίες των μη ρεαλιστικών σκέψεων.

Σκέψεις απόλυτες, του «όλα» ή του «τίποτα»

Οι άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη τείνουν να αντιλαμβάνονται τις καταστάσεις με έναν διχοτομικό τρόπο.
Ένα γεγονός είναι είτε θετικό είτε αρνητικό.
Αν, για παράδειγμα, δεν είμαι απόλυτα επιτυχημένος στη δουλειά μου σημαίνει πως είμαι αποτυχημένος.

Καταστροφολογία

Προβλέψεις για το μέλλον δυσοίωνες χωρίς αρκετά στοιχεία για να τις στηρίζουν μοιάζουν να είναι η συνήθης ενασχόληση των καταθλιπτικών ανθρώπων.

Ετικετοποίηση

Γενικές και απόλυτες «ταμπέλες» αποδίδονται τόσο στον ίδιο τον εαυτό, όσο και στους άλλους.
Μερικές από αυτές είναι: «είμαι αποτυχημένος», «τεμπέλης», «αχάριστος» κτλ.

Μεγέθυνση του αρνητικού και σμίκρυνση του θετικού

Οι αξιολογήσεις για τον εαυτό, για ένα άλλο άτομο ή μία κατάσταση τείνουν να μεγεθύνουν τις αρνητικές πλευρές και να μειώνουν τη σημασία των θετικών.
Για παράδειγμα, το να πάρω υψηλή βαθμολογία δε σημαίνει πως είμαι έξυπνος, αλλά αν πάρω μέτρια βαθμολογία αποδεικνύει πόσο ανεπαρκής είμαι.

Απόρριψη του θετικού

Στις συζητήσεις μας με τους ανθρώπους που πάσχουν από κατάθλιψη διαπιστώνουμε ότι πιστεύουν, αδικαιολόγητα, πως οι θετικές εμπειρίες, πράξεις και ικανότητες δε μετράνε.
Αν, για παράδειγμα, κάποιος επιτύχει στις εξετάσεις του θα το αξιολογήσει ως κάτι μη σημαντικό.

Το «διάβασμα» της σκέψης

Στην κατηγορία αυτή βρίσκονται σκέψεις για τις προθέσεις και τον τρόπο σκέψης άλλων ανθρώπων, οι οποίες, συνήθως, είναι αυθαίρετες. Π.χ. «Θα σκέφτεται για μένα πως είμαι αποτυχημένος.».

Συναισθηματική λογική

Εδώ παρατηρούμε την τάση των ανθρώπων να πιστεύουν σε κάτι, επειδή το νιώθουν σωστό, ακόμα και αν λογικά επιχειρήματα το αναιρούν. Π.χ. «Ξέρω πως είμαι αποτελεσματικός στην εργασία μου, παρ’ όλα αυτά νιώθω αποτυχημένος.».

Προσωποποίηση

Σε αυτήν τη γνωστική παγίδα πέφτει κάποιος, όταν πιστεύει ότι οι άλλοι συμπεριφέρονται αρνητικά εξαιτίας του, χωρίς να σκέφτεται εναλλακτικές ερμηνείες για τη συμπεριφορά τους. Π.χ. «Μιλάει απότομα, επειδή έκανα κάτι λάθος.».

Προτάσεις του «πρέπει»

Απόλυτες πεποιθήσεις του «πρέπει» που πιέζουν τους ανθρώπους για καλύτερες επιδόσεις και συμπεριφορά, τις οποίες δεν μπορούν πάντα να εκπληρώσουν, είναι, συνήθως, μη ρεαλιστικές και επιβαρυντικές.
Παράδειγμα μίας τέτοιας σκέψης είναι η πεποίθηση ότι πρέπει να είμαι πάντα ευγενικός, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά των άλλων.

Υπεργενίκευση

Κατά την υπεργενίκευση κάποιος τείνει να καταλήγει σε ένα γενικό αρνητικό συμπέρασμα το οποίο δεν μπορεί να προέλθει λογικά από τα γεγονότα. Π.χ. «Επειδή αισθάνθηκα άσχημα με εκείνη την παρέα σημαίνει πως δεν μπορώ να κάνω φίλους.».

Επιλεκτική αφαίρεση

Οι άνθρωποι που υποφέρουν από τις σκέψεις τους συχνά τείνουν να δίνουν υπερβολική σημασία σε μία αρνητική λεπτομέρεια, αγνοώντας τη συνολική εικόνα.
Ένα παράδειγμα τέτοιας σκέψης είναι μία μητέρα να πιστεύει  πως δεν είναι καλή ως γονιός, επειδή δεν έχει ικανοποιήσει μία επιθυμία του παιδιού της, αγνοώντας όλη την υπόλοιπη προσφορά της.

Σωληνοειδής όραση

Η τελευταία κατηγορία γνωστικών λαθών που αναφέρει ο Beck είναι η στροφή της προσοχής μόνο στις αρνητικές πλευρές μιας κατάστασης.
Έτσι μία γυναίκα μπορεί να σκεφτεί πως ο σύντροφός της δεν κάνει τίποτα σωστά, είναι μονίμως επικριτικός, αναίσθητος και ανίκανος χωρίς να σκεφτεί και θετικές πτυχές της συμπεριφοράς του.

Ποια είναι τα γνωστικά λάθη στην καθημερινότητά μας;

Οι παραμορφώσεις της πραγματικότητας που συμβαίνουν, καθώς οι άνθρωποι σκέφτονται με τρόπους μη ρεαλιστικούς, δεν είναι χαρακτηριστική ιδιότητα μόνο των καταθλιπτικών, αλλά χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης.

Όλοι μας στην καθημερινότητά μας κάνουμε λάθη, καθώς προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε το περιβάλλον και να προσαρμοστούμε σε αυτό.

Η συχνότητα των γνωστικών διαστρεβλώσεων, η έντασή τους και η δυσκολία ανάπτυξης εναλλακτικών, πιο ρεαλιστικών τρόπων σκέψης καθορίζουν την ψυχική ισορροπία.

Με μία προσεκτική παρατήρηση πάνω στις σκέψεις μας μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα γνωστικά μας λάθη, τις κατηγορίες στις οποίες σκοντάφτουμε πιο συχνά, τα συναισθήματα που μας προκαλούν.
Ποιες είναι οι δικές σας και πόσο  επηρεάζουν τον τρόπο που νιώθετε;

Photos by https://dadoudis.com/

Ακολουθήστε το Miss or Madam στο Facebook και στο Instagram.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.